Boeken, boeken, boeken

maandag 3 augustus 2015

SCHUNCK*Bibliotheek Heerlen blikt terug op Boek1boek (Bibliotheekblad)

Meer dan tien jaar na de introductie van Boek1boek is de voorloper van de Bibliotheek op school een begrip in Heerlen en omstreken. Het gebruik is gestegen naar circa twintig uitleningen per leerling.

Hoe succesvol wil je het hebben? SCHUNCK*Bibliotheek Heerlen vroeg 28 leerkrachten in de gemeente of Boek1Boek – het digitale uitleenprogramma voor de bovenbouw van de basisschool – een bijdrage levert aan het taalplezier en daarmee de taalvaardigheid van leerlingen? Honderd procent antwoordde: ja. Al moet Linda Jochems van de afdeling Educatie van SCHUNCK* erbij zeggen dat niet is onderzocht in hoeverre taalplezier en taalvaardigheid zijn vergroot. 'In de toekomst kunnen we dat hopelijk wel meten. Vanaf volgend jaar bieden we de monitor van de Bibliotheek op school aan.'

De maximale tevredenheidsscore rolde uit de enquête die SCHUNCK* begin dit jaar heeft laten uitvoeren onder leerlingen en leerkrachten in Heerlen. 'Wij hadden een contract voor vier jaar met Movare en Innovo, de twee stichtingen waar alle 22 basisscholen in de gemeente onder vallen', legt Jochems uit. 'Ieder jaar evalueerden wij per school met de leescoördinator en de directeur. Klachten noteren, maar ook positieve feedback. Maar nu het contract afliep, wilden we iets meer doen om te zien waar we staan met het product en wat er eventueel beter aan kan.'

bijna 100 procent stijging

Het dichtst bij een bewijs voor het concrete effect van Boek1Boek is nog de cito-score van een van de Heerlense lagere scholen. Deze werkt met het taalstimuleringsmethode LIST. Die beoogt leerlingen zo veel mogelijk leeskilometers te maken: ten minste 25 boeken per schooljaar. Daarvoor wordt tot wel vijfenveertig minuten per dag vrijgemaakt voor vrij lezen. 'De school heeft geïnvesteerd in eigen boeken, maar neemt ook Boekenhut (wisselcollecties voor de onderbouw) en Boek1Boek af. Het gevolg is: bijna 100 procent stijging van de cito-score. En dat in een taalarme wijk.'

Desalniettemin verlaat bijna een kwart van de leerlingen in de gemeente de lagere school met een taalachterstand van twee jaar. Om precies te zijn: 24 procent, dus vijf- tot zeshonderd kinderen. Niet verwonderlijk als ook uit de enquête blijkt dat 33 procent van de 643 ondervraagde leerlingen zegt nooit te worden voorgelezen en slechts 44 procent wel eens thuis met ouders over boeken praat. Over hun eigen plezier in lezen geeft 43 procent aan lezen 'heel leuk' te vinden. Nog eens 52 procent zegt 'gaat wel' en 5 procent vindt lezen niet leuk. Ook geen opvallend hoge cijfers.

onderling ruilverkeer

Alle Heerlense basisschoolkinderen in de bovenbouw kunnen boeken lenen via boek1boek. Omdat de gemeente krimpt is dat aantal in de loop der jaren wel gedaald: van 2626 (in 2011/12) naar 2213 (in 2014/15). Daar staat tegenover dat het aantal uitleningen per kind meer dan verdubbeld is: van 9,6 naar (geschat) 20. Dat is volgens Jochems te danken aan de toegenomen naamsbekendheid. 'Iedereen kent Boek1boek inmiddels. De chauffeur wordt juichend binnengehaald. En dan is onderling ruilverkeer van leerlingen niet eens meegeteld.'

Ook de leerlingen toonden zich tevreden over functioneren van Boek1boek. 73 Procent van hen vindt dat ze genoeg keuze hebben. Van de leerkachten is dat zelfs 82 procent. Jochems: 'Ik weet niet uit mijn hoofd hoeveel boeken we voor Boek1Boek beschikbaar hebben, maar je zou onze magazijnen nu moeten zien. Met het einde van het schooljaar komt alles terug, ze puilen uit. Het is van alles: leesboeken, informatieve boeken, strips, boeken voor kinderen met dyslexie... Ter indicatie: van Fantasia van Geronimo Stilton hebben we alleen al vijftig exemplaren.'

Daarnaast vindt 67 procent van de leerlingen de termijn van drie weken genoeg om een boek uit te lezen – tegen 75 procent van de leerkrachten. Slechts 18 procent van de laatsten vindt drie weken te kort. 'Je kan niet iedereen tevreden stellen', zegt Jochems. 'Sommigen vinden drie weken te lang. We promoten voor die groep actief het maximale aantal van drie boeken dat ze mogen lenen. Andersom zeggen we tegen langzame kinderen dat ze een boek wel mogen uitlenen. Maar dat doen we stilzwijgend, want ze kunnen anders altijd naar de bieb om hem daar te lenen.'

actiever reclame voor bieb

Profiteert het reguliere bibliotheekgebruik dan ook van Boek1boek? De docenten van de onderbouw, die gebruik maken van de wisselcollecties voor De Boekenhut, krijgen een gratis lidmaatschap, waarmee ze themacollecties over bijvoorbeeld Pasen kunnen lenen. Leerlingen hoeven dat niet te krijgen: zij kunnen tot hun achttiende al gratis lid worden. Maar schrijven zij zich vaker in? 'Dat is niet onderzocht', zegt Jochems, die aangeeft dat SCHUNCK* nu 10.052 leden (t/m 18 jaar) heeft (op 15.729 Heerlenaren t/m 19 jaar). 'Het staat wel op de planning om actiever reclame voor de bibliotheek te maken.'

gevarieerd gebruik

De leescoördinatoren op school zeggen in meerderheid dat ze niet meer het originele leesplan naar het model van Jos Walta hanteren. Jochems begrijpt dat wel: scholen moeten al zo veel. 'En het is vaak ondergebracht in bredere plannen zoals taalverbetertrajecten, dat bijvoorbeeld ook over de leesmethode gaat.' Daarbij wordt al veel aandacht besteed aan lezen, blijkt uit de enquête: 42 procent van de scholen besteedt minimaal anderhalf uur per week aan vrij lezen – 7 procent zelfs meer dan drie uur. 60 procent besteedt minimaal dertig minuten aan voorlezen.

Boek1boeken-boeken worden daarbij ingezet voor meer dan stillezen alleen: voor projecten en thema's (14 procent), voor presentaties en boekbesprekingen (17 procent), voor de Kinderboekenweek (17procent), en meer. 'Iedereen is daar vrij in', zegt Jochems. 'Maar het is goed om te weten hoe boeken worden gebruikt om ook andere docenten op ideeën te kunnen brengen. We hebben twee keer per jaar overleg met alle leescoördinatoren, gericht op inhoudelijke deskundigheidsbevordering, en reageren daarnaast zo klantvriendelijk mogelijk op vragen om kennis over te dragen.'

uitbreiden in de regio

De scholen betalen 10 euro per leerling voor deelname aan Boek1boek – 10,15 euro voor komend schooljaar. Daarmee worden niet alle kosten gedekt. Het kost SCHUNCK* 19 euro per leerling, inclusief kosten voor backoffice zelfs 27 euro. De bibliotheek steekt dan ook 90.000 euro uit eigen middelen in Boek1boek. 'Het is daarom belangrijk dat we ook groei zoeken buiten ons eigen werkgebied', zegt Jochems. 'We hebben nu scholen in onder meer Kerkrade en Landgraaf, bij elkaar zo'n 1000 leerlingen. Dat willen we in de toekomst uitbreiden.'

Het is één aandachtspunt van Boek1boek voor de komende jaren. Daarnaast wordt scholen, zoals gemeld, ook de monitor van de Bibliotheek op school aangeboden. 'Ik vermoed dat we er veel aanmeldingen voor krijgen, als scholen het nieuwe contract ondertekenen. Dát zullen ze, voor zover ik weet, allemaal wel doen. Daarnaast heb ik wel wensen voor verbetering van de site – zoals de term 'webshop' voor boeken bestellen. Dat past niet bij de kinderen en niet bij het product. Helaas gaat veranderen niet zo makkelijk nu die is ondergebracht bij dBos.'

In ieder geval niet op de agenda staat Boek1boek helemaal inwisselen voor de Bibliotheek op school. Daarvoor is het programma, dat juist model stond voor dBos, lokaal te bekend. Jochems: 'Door onze digitale werkwijze zijn we bovendien in staat tegen minder kosten meer kinderen te bereiken. We hoeven geen bibliotheken op school te onderhouden. Daarnaast is de infrastructuur heel geschikt voor de toekomst als scholen ook e-boeken zouden willen lezen of wanneer mogelijk zelfs het fysieke boek helemaal verdwijnt.'

Maar goed - dat is de toekomst. Jochems: 'Op dit moment zijn we vooral heel trots wat we hebben bereikt met Boek1boek. En hoe goed we al scoren in vergelijking met het landelijke actieprogramma Tel mee met taal, dat de politiek dit jaar heeft vastgesteld.'

Een leerkracht over Boek1boek

Natascha Voncken (leerkracht groep 5 en leescoördinator basisschool De Horizon in Heerlen): 'Boek1boek werkt bij ons niet goed. Het werkt uitstekend. Veel kinderen in deze wijk worden van thuis uit niet gestimuleerd om te lezen. Er is geen enkel boek thuis, ouders hebben niet de mogelijkheid om met hen naar de bibliotheek te gaan. En met Boek1boek komen ze toch in aanraking met boeken. Met effect. Het leesplezier is enorm hoog. Dat merk je als we stil lezen – drie keer per dag een kwartier. Negentig procent vindt het jammer als het weer voorbij is. Ook het leestempo en de AVI-scores, ook door een breed scala aan andere leesactiviteiten, zijn omhoog gegaan. En dat voor tien euro per leerling.'

De ondersteuning vanuit SCHUNCK* is 'prima'. Maar dat wil niet zeggen dat het niet beter kan. 'We krijgen de boeken met lijsten op besteldatum in plaats van op alfabetische volgorde van achternaam van de leerling. Dat is een gezoek van jewelste – dat laten we maar aan leerlingen van groep acht over, daar hebben we zelf geen tijd voor.' En de halfjaarlijkse bijeenkomsten voor leescoördinator zijn de moeite waard, maar: 'het zou leuk zijn als SCHUNCK* daarnaast meer inhoudelijke dingen aanreikt over wat we met boeken zouden kunnen doen.'

(Eerder verschenen op Bibliotheekblad.nl)

Zie ook:

- Hoe werken basisschool D'n Bogerd en Bibliotheek Rivierenland samen?

- Hoe werken basisschool De Ommewending en Biblionet Groningen samen?
- Kinderboekenambassadeur Jacques Vriens over lezen op school

- Leesbevordering op scholen en het inkomen van schrijvers

- Schoolbieb Next een concurrent van de Bibliotheek op school

woensdag 29 juli 2015

Wanneer breekt de e-boekenmarkt toch door? Een stand van zaken (3)

De e-boekenmarkt krijgt maar niet de omvang die al zeker vijftien jaar wordt voorspeld. Maar hij is wél in beweging. Van het bibliotheek-aanbod tot Bliyoo. Niemand weet welk businessmodel uiteindelijk werkt of niet, maar alle initiatieven leiden er wel toe dat de markt blijft groeien. Ondanks aanhoudende zorg om piraterij.

Deel 3: Hebben nieuwe initiatieven effect op piraterij?

Alle partijen zeggen dat hun model werkt tegen piraterij. De redenering is simpel: wij bieden een legaal, makkelijk, betaalbaar (in het geval van de bibliotheek zelfs gratis) alternatief – dus waarom zouden mensen nog hun geweten bezwaren? Maar of piraterij daadwerkelijk afneemt? Van Kempen en Jansen geloven er in, maar kunnen het niet hard maken. Rigters twijfelt er sterk aan.

Stichting Brein-directeur Tim Kuik zei naar aanleiding vande cijfers over bestrijding van piraterij in 2014 nog geen vermindering waar tenemen. Wel beweerde 'een deel' van het testpanel van Bliyoo niet langer illegaal te willen downloaden, aldus Bruna-directeur Fred Zeegers. Bij Elly's Choice vermoeden ze hetzelfde.

Maar hoe snel gaat de overstap naar legaal downloaden? De toename van het aantal aanbieders heeft onmiskenbaar geleid tot méér prijsstunts. De prijs is in Nederland duidelijk lager dan in Duitsland, waar het e-boek onder de vaste prijs valt, zegt Rigters. Maar de prijsbeleving van consumenten loopt daarbij achter. Die denkt dat uitgevers nog steeds domweg mikken op 80 procent van de prijs van het p-boek. Waardoor een e-boek te duur heet te zijn en de betalingsbereidheid gering blijft.

Wat de nabije toekomst brengt, weet niemand. Niemand durft nog te voorspellen in welk tempo de markt groeit en wat de maximale omvang kan zijn. 'Ik heb - de voorspellingen volgend – jaren geroepen: de boost komt eraan', zegt Rigters. 'Daar ben ik mee opgehouden. Het groeit geleidelijker.' Alleen Bol.com houdt vast aan de voorspelling: in 2018 is de helft van de markt voor fictie digitaal. 'Ik moet het nog zien,' zegt Van Duuren. 'Ze mogen blij zijn als het 30 tot 35 % wordt.'

Ook voorspelling over welke kant het op gaat, zijn riskant. Damwijk wijst erop dat kort geleden werd gezegd: de e-reader gaat eruit, je leest digitaal op je tablet. 'Toch blijkt de e-reader steeds meer het beste product om boeken op te lezen. Apple verliest daarom marktaandeel. Ook zou men gewend raken aan digitaal lezen, maar toch is het een seizoensgebonden product. Het piekt in de zomer en rond Sinterklaas, daarna legt men de reader weer in de la.'

Dus welke partij uiteindelijk de dominante wordt – niemand kan het zeggen. Mogelijk verhindert de Lees-ID zelfs dat een partij duidelijk de grootste wordt. 'Het staat nu nog in de kinderschoenen,' vervolgt Damwijk, 'maar als straks ook Kobo en Tolino erop aangesloten zijn, kan de klant makkelijk zelf bepalen waar hij koopt en altijd zijn boeken behouden. Dus ook bij de lokale boekhandel die hij kent. Wij zullen hem in ieder geval daartoe proberen te verleiden.'

Wat daarnaast belangrijke invloed zal hebben op de e-boekenmarkt is de rechtszaak over het onderbrengen van het digitale boek onder het leenrecht. Bibliotheken kunnen nu alleen e-boeken inkopen die uitgevers hen aanbieden. Zij hopen via de rechter af te dwingen dat ze alle ooit gemaakte e-boeken onbeperkt kunnen uitlenen. Dan ontstaat de ultieme laagdrempelige en betaalbare digitale bibliotheek.

Van Duuren: 'Als uitgevers verplicht zijn om hun e-boeken onder te brengen bij Bibliotheek.nl, kan ik me voorstellen dat er ook uitgevers zijn die het e-boek gewoon opgeven, zeker als er niet voldoende aandacht wordt besteed aan beveiliging. Ook omdat piraterij echt niet verdwijnt. Nu blijken weer illegale kopieën in de Google Play Store te staan. Misschien worden uitgevers het wel zat. Streaming is een goed alternatief, maar echte kwaadwillenden houd je niet tegen.'

Van Kempen van de KB bagatelliseert de zorg echter: 'We onderhandelen al decennia met uitgevers over de voorwaarden waaronder we papieren boeken uitlenen. Waarom zou dat anders zijn als uitgevers straks het uitlenen van e-boeken niet kunnen weigeren? Dan moeten we het wel eens worden over de condities waaronder en een redelijke vergoeding daarvoor. Dat we nu al e-boeken uitlenen, geeft alleen maar meer inzicht in wat dan een redelijke vergoeding is.'

(Eerder gepubliceerd in Boekblad magazine, jun 2015)

Zie ook:
- Preekwijzer van Boekencentrum: digitale producten voor een nichemarkt
- Voorzitter Hans van Velzen van de e-boekinkoopcommissie van de bibliotheken
- 2014 het jaar van streaming lezen? Nee dus

dinsdag 28 juli 2015

Wanneer breekt de e-boekenmarkt toch door? Een stand van zaken (2)

De toetreding van nieuwe partijen heeft vorig jaar niet de boost gebracht waarop ook deze bedrijven hadden gehoopt. De grootste teleurstelling was Amazon. Toen de grote reus uit Amerika op 12 november een webwinkel lanceerde waarop uitsluitend digitale boeken voor hun eigen Kindle-reader werden aangeboden, was het groot nieuws. De teneur van alle berichtgeving: het boekenvak zal nooit meer hetzelfde zijn.

Maar wat gebeurde? De vice-president Amazon Kindle voor de EU liet zich interviewen, het bedrijf schermde met de exclusieve digitale primeur van Fokke & Sukke en een paar weken later waren de Kindles, in 46 Media Markt-filialen, voor het eerst in Nederland te koop. En dat was het. De insiders zeggen daarover verbaasd te zijn. In andere landen ging de entree van het bedrijf gepaard met een reclame-bombardement. De keten is erg scherp op prijs van op dat moment populaire titels. Het meisje in de trein van Paula Hawkins kost bij hen 9,99 euro – elders 13,99. Alleen doet Amazon weinig om dat bekend te maken. Wachten ze soms op het einde van de vaste prijs op p-boeken om Nederland echt te veroveren?

Vergeleken daarbij lijkt Elly's Choice het beter te doen. Maar ook Boudewijn Jansen verheelt niet dat de groei minder hard gaat dan gedacht. Het aantal abonnees benadert nog lang niet de enkele honderdduizenden die het aanstaande zomer had willen hebben. Mede daarom voert Elly's Choice in samenwerking met partijen als RTL, ANWB en diverse tijdschriften campagne voor een fors grotere naamsbekendheid.

Het succesvolst is de bibliotheek. Sinds de start in januari vorig jaar hebben 176.847 van de 1,62 miljoen volwassen leden een account aangemaakt en gezamenlijk 1.226.258 e-boeken gedownload (stand eind april). De bibliotheekleden kunnen inmiddels kiezen uit ongeveer tienduizend titels. In totaal doen meer dan 130 uitgevers mee, de meeste titels zijn uitgegeven door WPG, Singel Uitgeverijen, VBK, Nieuw Amsterdam, de Geus en Harlequin. 'Enkele honderden' titels zijn minder dan zes maanden oud.

Het grootste struikelblok voor de bibliotheek is de techniek. Vanaf de start is de kritiek op de werking groot geweest – óók vanuit de openbare bibliotheken zelf, die mede door een weinig vlekkeloos werkende site het eigen e-boekaanbod nog altijd weinig promoten onder hun eigen leden. Site en app werken niet synchroon. Klanten moeten te vaak en op verschillende manieren inloggen. Er zijn onvoldoende zoekfunctionaliteiten. De communicatie is onduidelijk. Enzovoorts.

De KB heeft verbetering van de site dan ook topprioriteit gemaakt. Van Kempen: 'De site was tijdelijk omdat benodigde componenten nog niet helemaal ontwikkeld waren. De catalogus bijvoorbeeld. Binnenkort is er een koppeling met de Nationale Bibliotheek Catalogus (NBC), waardoor veel betere zoekfilters mogelijk zijn. Nu krijg je na een zoekopdracht een resultatenlijst van 23 pagina's, straks kun je die filteren: alleen van uitgeverij x, alleen van de laatste drie jaar, alleen in die taal, en meer.'

Zo is een hele lijst opgesteld om de site – geplande lanceerdatum: september aanstaande – gebruikersvriendelijker te maken. Ook komen dit jaar nog 'een à twee releases' van de app, die toch al 152.277 keer is gedownload. 'Die zijn voornamelijk bedoeld om fouten uit het verleden te herstellen'. aldus Van Kempen. 'Een belangrijke nieuwe functionaliteit is dat hij ook ePub3 kan ondersteunen.' Aan de slecht beoordeling in diverse app-stores moet dan een einde komen.

Dat er in snel tempo commerciële streaming diensten bijkomen legt de KB 'geen extra druk op' om zo snel mogelijk een perfect product neer te zetten. Daarvoor hebben de bibliotheken toch een andere doelstelling. Wél is de concurrentie aanleiding om nu helder vast te leggen wat precies de eigen propositie moet zijn. Dan wordt duidelijk of de bibliotheek nog met een e-boekpluspakket en actuele specials komt.

Het grootste effect van de bibliotheek als e-boekverlener is dat het aarzelende partijen over de streep heeft getrokken. De belangstelling kán dus enige omvang hebben. Er kán dus aan verdiend worden: de bibliotheek betaalt uitgevers 60 cent per uitlening van een toptitel. Juist dat heeft uitgevers verleid mee te doen aan andere experimenten – met name streaming platformen, waarvan het verkrijgen van voldoende content om aantrekkelijk te zijn het grootste struikelblok was.

Al die experimenten bereiken ook een steeds groter publiek. Yindo geeft boeken van Van Duuren Media, Gottmer en Van Gorcum in licentie aan onder andere de InHolland en Hanze Hogescholen. Elly's Choice heeft partnerships met tientallen bedrijven voor het cadeau geven van een maandabonnement bij aankoop van hun product. Samsung, Cheaptickets, ING, Texaco. Maar ook: onderwijsinstellingen die voor hun leerlingen abonnementen afsluiten op kinderboekenspin-off Telekids Boeken.

Partijen claimen daarmee nieuwe markten aan te boren. 'We moeten eerlijk zijn: de eerste, zeg, drieduizend abonnementen waren voor lezers die gewoon een goede prijs willen', zegt Jansen van Elly's Choice. 'Maar daarna waren de abonnees voor het grootste deel nieuwe lezers. Wij willen ook geen klanten die alleen maar uit zijn op het voordeel, we richten ons op het afsluiten van jaarabonnementen. Vijf tot tien procent van onze klanten zegt daarnaast meer te lezen dan vroeger.'

Maar ook bestaande partijen beweren steeds betere resultaten te behalen doordat ze het, dankzij technische vernieuwingen en nieuwe features, voor de klant makkelijker en leuken maken. Erik Rigters van Kobo en woordvoerder Marjolein Verkerk van Bol.com zingen de lof van hun vorig jaar gestarte samenwerking. Precieze cijfers willen allebei niet geven.

maandag 27 juli 2015

Wanneer breekt de e-boekenmarkt toch door? Een stand van zaken (1)

Deel 1: Hoe groot is de markt nu?

Welke naam doet in 2025 nog slechts een vaag belletje rinkelen? Yindo, die als eerste een all you can read-abonnement aanbod? Het pas gelanceerde Bliyoo? De e-boekabonnementenservice Elly's Choice? Buitenlandse toetreder Mofibo misschien? Tom Kabinet? Magboox? Stripplatform Yieha? Riddo, de naam waaronder uitgeverijen Lannoo en WPG aan een Spotify voor boeken werken? Of misschien juist de naam van de grootste spelers als Amazon, Apple, Google of lokale gigant Bol.com?

Het is inmiddels een jaar of vijftien geleden dat Joost Bloemsma, oud-directeur van Het Spectrum, op de Elspeetconferentie voor het boekenvak een e-reader liet zien. Dit zou heel groot worden, voorspelde hij. Een klein apparaat waarop de gebruiker tientallen boeken kon laden, zodat hij op vakantie geen zware tassen vol boeken mee hoefde te zeulen. Het inmiddels bekende argument.

Toch lijkt de e-boekenmarkt zich nog altijd in statu nascendi te bevinden. Kijk naar het marktaandeel: 5,2 % in het eerste kwartaal van 2015. Luister naar e-boekondernemers als Erik Rigters (jarenlang de man achter eBook.nl, sinds oktober publishers relation manager Nederland en Duitsland van Kobo) en Boudewijn Jansen (eigenaar Elly's Choice): zij zeggen nog steeds dat ze de consumenten willen laten zien hoe makkelijk, prettig en voordelig digitaal lezen eigenlijk is.

De langzame groei van het e-boek deed Peter Quaghebeur (directeur WPG België) eerder dit jaar verzuchten dat hij eigenlijk niet meer in een doorbraak gelooft. 'Heel lang was het verhaal: er zijn te weinig devices, er zijn te weinig titels als e-boek beschikbaar. Die barrières voor consumenten zijn afgelopen jaar weggehaald. En tóch blijft de verkoop beperkt. Als de doorbraak van e-boek nu niet komt, wanneer dan wel?'

Maar zo simpel is het niet. De e-boekenmarkt wordt nog altijd gekenmerkt door steeds nieuwe toetreders met andere businessmodellen die – wellicht – het ei van Columbus zijn. Vorig jaar waren dat Bibliotheek.nl: de eerste aanbieder van digitale leenboeken. En Elly's Choice: een curator die abonnees tien titels per maand biedt tegen een lage prijs. Dit jaar lijkt de consument te kunnen gaan kiezen uit meerdere all you can read-abonnementen.

'Wat op dit moment ook succesvol is, het is goed dat er partijen zijn die verschillende modellen uitproberen', zegt Sander van Kempen, als manager dienstontwikkeling van de Koninklijke Bibliotheek (KB) verantwoordelijk voor de e-boekensite van de bibliotheken. 'Alleen dan leer je wat de consument wil. Wij leveren ook alleen maar wat bibliotheekleden willen. Hoe veel dat er ook zijn, dat is niet de hele bevolking.'

De jongste cijfers die CB medio april presenteerde, toonde opnieuw dat het percentage e-boeken van het totaal aantal verkochte boeken maar mondjesmaat stijgt. In het eerste kwartaal van 2014 was het 4 % – daarna 4,7 % (tweede kwartaal), 4,7 % (derde kwartaal), 5 % (vierde kwartaal) en nu dus 5,2 %. En dat bij een groeiend aantal aanbieders: van 143 (eerste kwartaal van 2014) naar 195 (een jaar later). En een groeiend aantal titels: van 29.496 naar 37.190.

Tegelijk is het de vraag in hoeverre deze cijfers de werkelijkheid goed weergeven. Om te beginnen is onbekend hoeveel mensen hoeveel e-boeken – al dan niet legaal verkregen – echt lezen. Het is mogelijk dat steeds meer mensen digitaal lezen, omdat een aankoop door meerderen wordt gelezen of men meer leest van illegale usb-sticks met vijfduizend titels. Andersom kan het dat steeds meer gekochte e-boeken niet worden gelezen.

Daarbij kunnen de cijfers van CB vertekend zijn. Volgens Bob van Duuren van Yindo is de vergelijking met een jaar geleden vals omdat destijds Polare ten onder ging en dat ook ten koste ging van de e-boekmarkt. 'Ik ben pessimistischer geworden. Men roept al zo lang: het e-boek gaat elk jaar verdubbelen. Dat is nog nooit gebeurd. In Fictie heeft digitaal een aandeel van 15 %. Dan begint het ergens op te lijken. Maar de verkoop is altijd achter gebleven bij de verwachtingen.'

Aan de andere kant zit er ook vertekening in omdat de e-boekverkoop bij Libris na de overstap van Kobo naar Tolino op een laag pitje is gezet. 'We hadden een marktaandeel van 14 %', zegt directeur Caroline Damwijk. 'De winkels verkopen wel e-boeken, maar pas half juni lanceren we Tolino echt. Dan kan de consument vanuit de reader e-boeken bij zijn boekhandel downloaden. Dan gaan we ook experimenteren met prijs- en andere acties om klanten te verleiden.'

Ook zijn er geluiden dat de markt juist groter is dan CB beweert. De downloads via Elly's Choice lopen via Booxtream en worden volgens Boudewijn Jansen daarom niet meegenomen. Dat zijn behoorlijke aantallen. Sinds de start in augustus hebben 50.000 mensen op zijn minst een proefabonnement van een maand gehad. Als het bedrijf iedereen met een jaarabonnement e-boekenaanbiedingen mailt, is de conversie drie tot vijf procent.