Interview: Kitty Bakker over het 15-jarig jubileum van B for Books (Boekblad)

Uitgeverij B for Books, bekend van de Literaire Juweeltjes, vierde deze week het vijftienjarig bestaan. De periode na de crisis is minder goed dan de periode ervoor – maar door de focus op acquisitie weet de specialist in het buitenboekhandelskanaal zich uitstekend te handhaven, vertelt oprichtster Kitty Bakker.

Hoe was je week?

'Het was een feestweek natuurlijk! We zijn woensdag met het hele team – vier mensen in vaste dienst, met een viertal freelancers met wie heel vaak samenwerken – uit eten gegaan. 's Middags zaten we al op het terras. Maar het feestelijke gevoel begon al eerder. Aan het begin van de week realiseerde ik me al: deze week bestaan we vijftien jaar... Bijzonder. Stoer. En we werden door relaties overladen met bloemen en chocolade.'

Was het los van het feest een typische werkweek?

'Ik denk het wel. Je begint 's ochtends met het idee: ik ga dit en dat doen. En dan loopt het altijd anders af. Het is nooit een sleur. Deze week kwam ik bijvoorbeeld in contact met een archivaris. Wij brengen in het najaar in samenwerking met de Nederlandse Golf Federatie (NGF) de reeks 'Een boekje bij de Tee' en dat blijkt zo iemand alles te weten van waar wij mee bezig zijn: de historie van golfbanen.'

Wat is dat voor reeks?

'Het zijn kleine boeken met het formaat en omvang van onze Literaire Juweeltjes, waarvan dit jaar het 150e deel uitkwam. Ieder deel behandelt een golfbaan: de geschiedenis, de holes, maar ook de dieren die je er kunt zien. Ze zullen in de boekhandel te koop zijn, maar bedrijven kunnen ook een box van vijf of tien delen als relatiegeschenk geven, samen met bijvoorbeeld een lunch op een van die banen of een green fee ervoor – zeg maar het entreegeld.'

Hoe gaat het met B for Books?

'Goed. Al moet ik zeggen: zoals bij iedereen ging het voor de crisis beter. We moeten nu harder werken voor hetzelfde resultaat. Als we vroeger een idee voor een boek hadden, belden we een bedrijf en hadden we bijvoorbeeld de product manager van Venz in een uurtje te pakken. Nu worden die mensen enorm afgeschermd door telefonistes. Stuur maar een mail, zeggen ze. Het kost vier, vijf keer zo veel tijd om hem alsnog te pakken te krijgen, soms pas door me te laten introduceren door iemand in mijn netwerk.'

Bij het 10-jarig jubileum zei je dat de afzet was gegroeid naar 600.000 exemplaren per jaar. Dat is dus lager?

'Ik heb het exacte getal niet paraat, maar het is inderdaad eerder gedaald dan gestegen. We verkopen ook minder Literaire Juweeltjes. Zaten we vroeger al gauw op een oplage van 20.000 tot 25.000 stuks per deel, nu is dat minimaal 10.000. Dat komt ook omdat series die zo lang lopen, het altijd minder gaan doen.'

Bedrijven nemen minder vaak boeken af?

'Nee, dat niet. Ik merk dat als je je concentreert op acquisitie en je niet afleiden door de berg mails, je uiteindelijk hetzelfde bereikt. Wel focussen we meer op grotere projecten. We doen minder kleine dingen tussendoor. Dan moet je denken aan oplages van 10.000 exemplaren in een keer. Of zo'n serie als met de NGF die de potentie heeft een aantal jaar door te lopen.'

Is de concurrentie toegenomen?

'Vroeger deed inderdaad bijna geen enkele uitgeverij iets buiten de boekhandel. Unieboek deed het altijd goed, maar ik weet nog dat ik bijvoorbeeld aan De Bezige Bij vroeg of ik een special met Youp van 't Hek voor Free Record Shop kon maken. Geen sprake van! Dat hautaine is nu praktisch helemaal verdwenen. Veel uitgeverijen doen het tegenwoordig ook zelf. Maar zij werken vaak met bestaande producten. Wij verzinnen onze eigen producten voor bedrijven – en dat doen er niet veel op die manier.'

Reguliere uitgeverijen zijn dat niet gaan doen? Ze hebben nu allemaal een manager new business?

'Nauwelijks. Waarom zou je ook als je een product op de plank hebt liggen? Dat is een essentieel verschil. Uitgeverijen zijn productgericht: zij zoeken markten voor hun producten. Die verkopen ze aan Etos, Blokker, Jumbo en andere grote retailers, dat is relatief eenvoudig. Wij zijn marktgericht: wij maken pas een product als we het idee al hebben verkocht. Dat betekent veel ideeën bedenken en die proactief aanbieden bij bedrijven die er lang niet altijd aan hadden gedacht dat ze iets met boeken kunnen doen. Daar gaat dan ook tachtig procent van onze tijd in zitten. Uitgeverijen hebben die tijd niet.'

Hebben jullie je de afgelopen jaren ook meer geconcentreerd op deze b2b-markt?

'Zeker. Ook omdat het steeds moeilijker is succes te hebben in de boekhandel en de ‘reguliere retailkanalen’. De markt voor het A-boek is gekrompen. Er zijn boekhandels verdwenen. Ik denk dat wij nog maar tien procent van de omzet via de boekhandel doen, al hebben we zeker af en toe nog succes.'

Zoals?

'Dit jaar met Het dossier van Anya Niewierra bijvoorbeeld. Zij kwam bij ons met een literaire thriller. Omdat het mij niet lukte die elders voor haar onder te brengen, brachten wij in 2013 Vrij uitzicht zelf. Ik vond het te goed om het niet te doen. En nu dus haar tweede boek, waarvan er 6.000 exemplaren weg zijn. Helaas stapt zij nu over naar Luitingh-Sijthoff. Ik had het graag af willen maken. Voor mij is het geen vraag of, maar wanneer ze doorbreekt. Dat maak ik niet meer mee als haar uitgever.'

En wat ga je vandaag doen?

'We gaan een nieuwe pup uitzoeken. Onze hond was in de oudjaarsnacht overleden. Zij was ook onze kantoorhond. Zij was hier altijd. Zonder haar is het al het hele jaar gek stil. En nu is het zover dat we de nieuwe gaan uitzoeken. Als zij is opgevoed en zich gedraagt, komt zij uiteraard ook mee naar kantoor.'

Heb je ook tijd om te lezen?

'Daar maak ik altijd tijd voor. Ik ben nu bezig in Gespleten van Karin Slaughter. Ongelooflijk goed. Er zijn Slaughters geweest waarvan dacht ik: mwah. Maar deze is ongekend. Nu maar hopen dat hij niet als een nachtkaars uitgaat en ik mijn mening moet herzien.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 8 jul)

Boekverfilmingen krijgen meer bezoekers en waardering (Boekblad)

Boekverfilmingen doen het beter dan films met een origineel script. Ze trekken meer bezoekers en krijgen meer waardering van critici. Hetzelfde geldt voor tv-series en theatervoorstellingen.

Dat blijkt uit onderzoek van het consultancybedrijf Frontier Economics in opdracht van de Publishers Association (PA). De Britse branchevereniging wil hiermee aantonen dat uitgeverijen van veel groter belang voor de creatieve industrie zijn dan men zou denken op basis van een strikte segmentering naar kunstvorm – in het verlengde daarvan: dat het auteursrecht blijvende bescherming verdient. 

In de jaren 2007-2016 waren 52% van de twintig best bezochte films die zijn geproduceerd in Groot-Brittannië gebaseerd op een (strip)boek. Deze films brachten in eigen land 44% meer inkomsten op dan films met een origineel scripts. Gekeken naar de opbrengst wereldwijd is dat percentage zelfs nog hoger: 53%. Boekverfilmingen kregen bovendien gemiddeld een halve ster meer van critici (op een schaal van maximaal vijf sterren).

In tv-drama's is het aandeel boekverfilmingen nog hoger: 40% tegen 26% gebaseerd op een origineel script (de rest zijn waargebeurde verhalen of bewerkingen van andere films of tv-series). Uit de top 100 best bekeken series in de periode 2013-2017 trok tv-drama gebaseerd op een boek in Groot-Brittannië 58% meer kijkers dan origineel tv-drama. Deze tv-bewerkingen van boeken worden bovendien vaker herhaald. 

In het theater verkochten bewerkingen van boeken in 2016 drie keer zo veel kaartjes dan oorspronkelijke toneelstukken. Deze toneelstukken zijn doorgaans ook langer te bezoeken. De vier langstlopende producties in het Londense West End zijn allen gebaseerd op literaire bronnen.

'Verhalen vertellen is de kern van de creatieve industrie en vaak beginnen de beste verhalen als boek', reageerde directeur Stephan Lotinga van de PA dan ook op het onderzoek. 'Dit onderzoek toont de enorm positieve commerciële impact aan die Britse uitgeverijen hebben op film, televisie en theater, omdat de ideeën van onze ongelooflijke auteurs de bron zijn van zoveel succesvolle producties.'

Maar het omgekeerde is ook waar, erkent het rapport: bewerkingen van het boek voor de bioscoop, tv-scherm of podium hebben op hun beurt een positieve impact op de verkoop, hoewel dit onderzoek – dat immers een andere focus heeft – daar alleen anekdotisch bewijs voor levert. Zo werd 23% van de totale verkoop van My Cousing Rachel van Daphne Du Mourier sinds 1992 behaald in 2017, toen een verfilming in de bioscoop was.

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 10 jul)

Boekhandel Blokker introduceert Whatsapp-bestelservice (Boekblad)

Wie een boek bij boekhandel Blokker in Heemstede wil bestellen, kan dat nu ook doen via Whatsapp. Het is bedoeld als nieuwe mogelijkheid om het de klant zo makkelijk mogelijk te maken om lokaal te kopen.

Een vraag van een klant bracht eigenaar Arno Koek op het idee. Als hij in de krant of op tv op een boek stuitte dat hij wilde hebben, wilde hij niet naar een webwinkel surfen. Te veel gedoe. Hij wilde er een foto van kunnen maken en dat naar zijn eigen boekverkoper sturen. Na een test met deze klant, aan wie Koek zijn privénummer gaf, rolde hij de dienst twee weken geleden breed uit. 

'Deze klant had mijn nummer ook aan collega's gegeven. Daar kwamen toch een paar bestellingen uit', vertelt Koek. 'Om het meer mensen aan te kunnen bieden, heb ik het daarop op LinkedIn gezet. Maar mensen bleken mij ook te gaan bellen. Werk en privé begon te veel door elkaar te lopen. Toen besloot ik er een aparte telefoon voor te kopen met een eenvoudige abonnement, zodat de service een eigen nummer heeft.'

Sindsdien zet Koek alles op alles om de Whatsapp-bestelservice aan zo veel mogelijk mensen bekend te maken. Hij heeft een flyer laten maken, meldt het op zijn site en sociale media en heeft er mee geadverteerd in de lokale krant. Een Facebook-advertentie volgt nog. Koek heeft zelfs een stempel laten maken dat hij en zijn medewerkers bij iedere verkoop op de papieren zak drukken. 

Na twee weken heeft dat geleid tot vijftien bestellingen. 'Niet voldoende natuurlijk', zegt Koek. 'Maar je moet zoiets een half jaar of een jaar de tijd geven. Het gaat er bovendien om dat je de mensen bereikt die níet in de winkel komen. Daarom is het ook goed in de etalage te lezen, zodat mensen die 's avonds langs komen niet denken: bestel ik bij een concurrent op internet. Maar: ik stuur gelijk een appje.'

Boekhandel Blokker verwerkt de bestellingen tijdens openingstijden. Klanten krijgen via het zakelijke Whatsapp-account gelijk een bevestiging van hun bestelling, maar moeten mogelijk dus wel tot de volgende dag wachten voor deze wordt uitgevoerd. 'Het gaat klanten eerder om gemak dan snelheid. Maar als het een succes blijkt, gaan we bijvoorbeeld de telefoon bij toerbeurt mee naar huis nemen.'

Blokker maakt deel uit van een clubje Libris-boekhandels die sinds ongeveer anderhalf jaar gezamenlijk kijkt hoe ze de omzet online kunnen verhogen. De Whatsapp-bestelservice past zo in een strategie om klanten te wijzen op de mogelijkheid om op Boekhandelblokker.nl te bestellen. Her en der hangen in de winkel uitingen om klanten erop te attenderen dat zij een boek dat niet op voorraad is, thuisbezorgd kunnen krijgen.

Deze inspanningen hebben echter nog te weinig effect, merkt Koek op. 'Als groep is de omzetstijging zeker tien procent. Maar niet bij iedereen. Het zijn vooral grotere, wat anoniemere winkels dan het kleine Blokker met zijn trouwe en meer lokale publiek, ervan profiteren. Ook omdat mensen vaak verder weg wonen. Bij ons is het makkelijker om even langs te komen.'

Wel vindt zijn Whatsapp-idee al navolging bij een ander lid uit deze kopgroep. Voorhoeve uit Hilversum vroeg of ze het mochten kopiëren, net als RDC-winkel Het Witte Huys in Rhoon. 'Ja, natuurlijk', had Koek gereageerd. 'Het gaat erom dat mensen bewust zijn van het belang van de lokale boekhandel. Wij zijn geen concurrenten van elkaar. Daarom is het ook goed als mensen hierdoor vaker denken: we lopen bij Blokker langs.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 6 jul)

Interview: Martijn Haasbeek over de lange juridische strijd met de verzekeraar van zijn boekhandel (Boekblad)

Vier jaar na een grote brand in hun winkel kwam er voor Martijn en Annelize Haasbeek deze week een einde aan de juridische strijd met verzekeraar Reaal. Eindelijk kunnen de eigenaren van Libris Blz-winkel Haasbeek Herenhof in Alphen aan den Rijn de periode van aanhoudende stress achter zich laten.

Hoe was je week?

'Een achtbaan van emoties. We zouden woensdag de uitspraak van het hoger beroep te horen krijgen. Naarmate die dag naderde werd de knoop in mijn maag steeds strakker. Annelize lag zondagnacht al wakker. Gelukkig kregen we de uitslag een dag eerder te horen. Dat heeft me een heel nare nacht bespaard. Ik heb integendeel heel goed geslapen.'

Je was bij Libris Blz in Hoevelaken toen je advocaat belde met het goede nieuws.

'Voor de tweede dag op rij zelfs. Maandag had ik bestuursvergadering. Dinsdag was ik er om over internet te praten. Je kunt je voorstellen hoe dat gaat: advocaat belt, even de gang op, en toen kwam ik huilend en juichend tegelijk weer binnen. Dat was gelijk feliciteren, zoenen, champagne opentrekken. Het hele bedrijf kwam naar me toe. Daarna zeiden zij gelijk: ga jij maar naar huis, jij hoort nu bij je mensen te zijn.'

Hebben je collega-boekverkopers en Libris Blz je altijd gesteund?

'Zeker. Iedereen leefde mee: klanten, medewerkers, maar ook collega's. Je staat er niet alleen voor. Daar hebben we veel steun aan gehad.'

En praktisch?

'Inhoudelijk natuurlijk niet veel. Wel met de dingen eromheen. Toen de brand net had gewoed, bood Ad Peek van Van der Velde meteen de kasten aan die hij over had. En Caroline Damwijk had de "geluksprofessor" Patrick van Hees gevraagd ons een consult te geven om ons op zoek te laten gaan nar de dingen die je helpen om er doorheen te komen. "Jullie moeten opnieuw het geluk zien te vinden", zei ze. Wat dat betreft hebben we een uniek vak. Er worden zó veel met elkaar gedeeld. Ook tips.'

Was dat consult ook vlak na de brand?

'Juist niet. Ergens in het laatste jaar.'

Maakte de juridische strijd de stress steeds zwaarder?

'Ja. De eerste maanden ben je bezig met concrete zaken: noodlocatie vinden, voorraad regelen, geld vinden, op manieren zinnen om je klanten te behouden. Je bent zo hard aan de slag, je hebt geen tijd voor emoties. En je wordt geholpen met je problemen. Via crowdfunding kregen we weer geld. Dankzij de rechter werd – in januari 2016 – Reaal gedwongen de schade te vergoeden. Maar dan komt het hoger beroep. Dat is echt de naarste tijd.'

Waarom?

'Het gevoel van onrechtvaardigheid. Dat zij de strijd aangaan omdat ze het niet eens zijn met de rechter – en zelfs nu nog cassatie bij de Hoge Raad overwegen, zeiden ze tegen Omroep West – voelt zo ontzettend als pesterij. En zo'n procedure duurt zo lang. Je denkt echt: wanneer houdt het nou op?'

Heb je ooit gedacht: ik geef de winkel eraan?

'Normaal ben je aan het werk voor jezelf en voor je klanten. Maar wij hebben al die jaren gewerkt met in ons achterhoofd dat het achteraf allemaal voor niets kon zijn geweest. Het kon ons allemaal worden afgepakt. Naarmate de datum van de uitspraak dichterbij kwam en ik voor me zag hoe ik dat, na een negatieve uitspraak, aan mijn personeel moest vertellen, heb ik – zeg, de laatste twee, drie maanden – weleens gedacht: ik weet niet of ik dit volhoud. Ik ben zó blij dat dat nu voorbij is.'

Heeft de stress gedurende zo veel jaar ook blijvende schade opgeleverd?

'Ik ben stevig aangekomen. Blijkbaar ga ik eten van de stress. Maar gelukkig zijn er ook positieve gevolgen. Mijn relatie met Annelize heeft zich echt verdiept. Als je samen zo aan het knokken bent, brengt je dat heel dicht bij elkaar. Ook de relatie met het personeel: als je samen zoiets doorstaat, geeft dat enorme kracht.'

Wat is het effect op de relatie met de klanten geweest?

'Die is ook enorm geïntensiveerd. Toen we kozen voor crowdfunding hadden we binnen twee weken 100.000 euro opgehaald. Bij klanten en collega-ondernemers. Dan zie je hoe het je gegund wordt. En nu weer: ik heb zeker dertig bossen bloemen gekregen. Echt ongelooflijk.'

Vertaalt zich dat in omzetplussen?

'Het eerste half jaar tot een jaar wel. Daarna is dat effect afgenomen.'

Want onlangs las ik in een lokale krant dat je klanten opriep om atlassen en dergelijke niet automatisch tegelijk met het schoolboekenpakket bij Van Dijk of Iddink te bestellen, maar lokaal te kopen.

'Ja. We moeten mensen bewust maken van het belang van lokale winkels. Als wij een inkomen hebben, kunnen we daarmee de lokale gemeenschap helpen. Niet als mensen klakkeloos alles op internet bestellen. Wij hebben geen grote marketingmachine tot onze beschikking en zijn de strijd op internet ook te laat aangegaan, dus moeten we deze boodschap blijven herhalen tot je die gewoonte van bestellen op internet een beetje kunt veranderen. Daarom was het ook fijn dat deze oproep op internet, die ik weer van een collega had overgenomen, de lokale krant haalde. Begin van de week in Hoevelaken hadden we het trouwens ook over dit soort zaken.'

Terug naar je week. Hoe ging het na dinsdag verder?

'Ik ben zo veel mogelijk in de winkel geweest, om daar zo veel mogelijk klanten die ons kwamen feliciteren, een handje te geven. Normaal doe ik natuurlijk veel achter de schermen, maar nu wilde ik iedereen welkom heten. Met macarons en een ballonnenboog bij de ingang hebben we er echt een feestje van gemaakt. Dat was hartstikke leuk, maar ik kan je vertellen: ook hartstikke vermoeiend. Je bent niet alleen voortdurend aan het praten, je blijft zo bezig met al die dingen die zijn gebeurd. Vrijdag heb ik daarom vrij genomen.'

Welke reactie sprong eruit?

'Een aantal klanten zeiden: "Ik ben zó blij dat ik niet zonder de Haasbeek hoef". Zij waren zich bewust van het risico dat hun boekhandeltje kon verdwijnen en voelden daarom dezelfde opluchting als wij. Erg mooi.'

Is inmiddels de rust neergedaald?

'Zaterdag was ik, hoewel uitgeroosterd, voor mijn plezier even in de winkel. Maar vandaag ga ik eerst de kindernevendienst doen, waar ik leiding aan geef, en dan eindelijk weer eens lezen. Daar had ik deze week de tijd én de concentratie niet voor – ook door alle champagne. Ik ben bezig in De meester van Guillermo del Toro. Al wat ouder en helemaal niet mijn genre: horror, maar op een of andere manier pakte dit me wel. Af en toe lees ik graag iets heel anders.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 1 jul)

Linda van Rijn komt met extra zomerthriller: 'Zomernacht' (Boekblad)

Bij uitgeverij Marmer verschijnt op vrijdag 6 juli een tweede zomerthriller van Linda van Rijn. Zomernacht was aangekondigd als het debuut van Eva van Kampen, maar blijkt te zijn geschreven door de bestsellerauteur.

Het is niet de eerste keer dat Van Rijn bovenop haar jaarlijks zomerthriller en winterthriller een derde boek maakt. Eerder maakte ze de 'minithrillers' Vakantievrienden (2012) en Voetbalvrouwen (2014). Mede door de klacht van boekhandels vorig jaar dat er zo weinig sellers in de zomer verschijnen, legt uitgever Marc van Gisbergen uit, wilde ze dit keer echter proberen een volwaardige thriller te maken. 

Door het gebruik van een pseudoniem konden Marmer en Van Rijn de boekhandel en de fanbase van de auteur verrassen. Maar ook hielden ze zo een slag om de arm voor het geval het de schrijfster niet zou lukken het boek tijdig te voltooien. Van Gisbergen: 'We hebben Eva van Kampen gepositioneerd als het zusje van Linda van Rijn. Met een tekst als: niet iedereen kan schrijven als Linda van Rijn, maar dit debuut is minstens van hetzelfde niveau.'

Marmer slaagde er met deze pitch zo'n 2.500 exemplaren aan de boekhandel te verkopen – 'vooral bij partijen die normaal veel Linda van Rijn verkopen'. Boven verwachting, vindt Van Gisbergen dat. 'Maar sinds we het maandag bekend hebben gemaakt is de inkoop bijna verdrievoudigd. We gaan een eerste druk van 10.000 exemplaren maken. Die is nu bijna weg.'

Sinds haar debuut in 2011 gaat de verkoop van Van Rijn 'gestaag verder omhoog', zegt Van Gisbergen. 'We doen eigenlijk niets extra's. We proberen lezers te winnen via actieve communicatie met de groeiende fanbase op Facebook, via social media campagnes en via de boekhandel – door ruim leesexemplaren beschikbaar te stellen, op verzoek posters te leveren en promotiedeals te sluiten zoals met AKO, waardoor er een prima verkoop is op de luchthavens, waaronder vooral Schiphol. En dat werkt. Vergeleken met drie jaar geleden zit de groei in de dubbele cijfers.'

Ook Van Rijns reguliere zomerthriller Casa Ibiza staat al zes weken onafgebroken in de bovenste helft van de Bestseller 60. De hoogste notering was 12 (in week 22) – een verbetering van haar record uit 2014, toen Villa Toscane op 13 stond. In totaal hebben nu vijftien titels van haar hand de Bestseller 60 gehaald.

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 29 jun)

Dominicanen (Maastricht) bouwt nieuwe muziekvloer in monumentale ex-kerk (Boekblad)

Boekhandel Dominicanen in Maastricht opent volgende week een muziekvloer: een 80 m2 grote verdieping op 3,30 meter hoogte in de linkerzijbeuk, toegankelijk via 'luie trap' en lift.

De uitbreiding volgt uit de wens om de muziekafdeling een betere plek te geven. 'Sinds wij de Heerlense speciaalzaak Smeets Klassiek in 2015 hadden overgenomen, stonden die op de eerste verdieping van de boekenflat een beetje verstopt', vertelt directeur Ton Harmes. 'Het is met een collectie van 12.000 titels een belangrijk onderdeel van de winkel, maar wij kregen bijna niet gecommuniceerd dat klanten ervoor naar boven moesten. Een enorm bord bij de ingang met de tekst: "voor cd's, ga naar boven" kan hier niet. Dus moesten we ze naar elders verhuizen.'

Harmes ziet de muziekvloer niet als een investering in een product dat door streaming muziek luisteren binnenkort obsoleet kan zijn. 'Ik wil streaming niet bagatelliseren. Maar het is niet te zeggen hoe de situatie over vijf jaar is. Op dít moment merken wij dat nog altijd veel mensen het een interessant product vinden. En zei men niet ook dat de LP zou verdwijnen? Door de revival van de LP gaan wij er méér neerzetten op de nieuwe vloer. Daar komt bij dat wij de enige in Zuid-Limburg zijn met zo'n grote afdeling. En eigenlijk in een veel bredere regio: ook in Aken en Luik zit niets vergelijkbaars.'

De vloer is zo gebouwd dat de beleving van het monumentale pand niet verloren gaat. De acht dunne pilaren waarop de vloer rust, zijn geverfd in hetzelfde grijs als de pilaren van de oude kerk. De vloer is slechts 22 centimeter dicht en heeft een doorzichtige balustrade. Harmes: 'Hij is heel bescheiden, je ziet hem bijna niet. Op de plek waar je de winkel binnenkomt is hij zelfs helemaal onzichtbaar. Tegelijk kun je de gewelven vanaf de nieuwe vloer nog beter zien, en hebben we een kraaiennest gebouwd van waaruit je nog mooiere foto's van de kerk kunt maken.'

De vrijgekomen ruimte op de eerste verdieping van de boekenflat is inmiddels gevuld met Engelstalige literatuur. Daarmee krijgt ook deze categorie een betere plek – wat belangrijk is, omdat Engelse fictie zoals overal groeit bij Dominicanen. De cd's stonden (samen met enkele non-fictiegenres) sinds maart in een pop-upstore in het nabijgelegen winkelcentrum Entre Deux. 'Die heeft het goed gedaan. We hadden hem al sinds december, toen we daar onze kerstkaarten, agenda's en kalenders verkochten. En hoe langer je een pop-upstore hebt, hoe beter hij gaat draaien.'

Aanstaande vrijdag komen de eerste boeken terug, na het weekend wordt de muziekvloer ingericht. 'Dat is precies op tijd voordat André Rieu op 6 juli aan zijn concerten op het Vrijthof begint', vertelt Harmes. 'Dat zijn in totaal twaalf concerten waar per keer zo'n 10.000 mensen op af komen. Heel veel daarvan komen uit het buitenland, brengen enige tijd in Maastricht door en lopen dan ook onze winkel in. En in Oost-Europa streamen ze nog niet! Dat is dus altijd een heel belangrijk evenement voor onze muziekafdeling, waar we al jaren met veel succes op inspelen.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 27 jun)

Interview A.J. Finn: De beste thriller is een Paard van Troje (Bibliotheekblad)

Schrijvers zijn zelden actieve gebruikers van de openbare bibliotheek. De Amerikaanse auteur A.J. Finn is een uitzondering. Hij praat bijzonder gepassioneerd over de bibliotheek – én zijn spraakmakende thrillerdebuut De vrouw in het raam, die onlangs in Nederlandse vertaling verscheen.

Lid van de openbare bibliotheek? Voor A.J. Finn spreekt dat vanzelf. In alle steden waar hij heeft gewoond, vertelt de Amerikaanse thrillerschrijver tijdens zijn bezoek aan Nederland, heeft hij zich binnen een week na de verhuizing bij de dichtstbijzijnde bibliotheek aangemeld. Ook in 2013, toen hij verhuisde van Londen naar New York, waar hij uitgever werd bij William Morrow. 'Omdat ik werkte in de uitgeverij kon ik makkelijk aan boeken komen, maar toch was het prioriteit nummer 1 voor mij. Bibliotheken zijn de ruggengraat van de geletterdheid. Ze vormen de basis van de cultuur.'

Juist in deze tijd wil de 38-jarige Finn de openbare bibliotheek steunen. 'De regering van Trump heeft voorgesteld om de subsidie aan het Institute for Museums and Library Services (IMLS) – de organisatie dat de nationale financiering van alle bibliotheken verzorgt – in 2019 af te schaffen, ook al is het maar 0,00006% van het federale budget. Dat zal waarschijnlijk niet gebeuren, omdat de regering het vorig jaar óók voorstelde en de subsidie door het samenspel van politieke machinaties uiteindelijk zelfs werd verhoogd. En toch stelt de regering opnieuw afschaffing voor, alleen om te kunnen zeggen: lezen en bibliotheken, dat is allemaal niet belangrijk.'

De auteur wil zich openlijk te weer stellen tegen de anti-culturele instelling 'van een president die zelfs volgens zijn eigen medewerkers laaggeletterd is'. Bibliotheken zijn te belangrijk om domweg aan hun lot over te laten. 'Het lezen van boeken vergroot je empathie, omdat ze je de mogelijkheid bieden om je te verplaatsen in andere mensen en andere omstandigheden. Bibliotheken geven je op een heel laagdrempelige manier de toegang tot die andere levens. Tot letterlijk duizenden en duizenden andere levens. Mij heeft mijn library card me al mijn hele leven intens veel genoegen beleefd. Het is een ervaring die ik iedereen gun.'

Daar komt bij dat Finn nog altijd daadwerkelijk van bibliotheek gebruik maakt – wat vrij uitzonderlijk mag heten voor een schrijver. 'Ik heb het geluk gehad vaak in de buurt van spectaculaire bibliotheken te hebben gewoond. In Oxford bij de Bodleian, nu bij de New York Public Library. Dat zijn geweldige gebouwen waar het heerlijk is om te verblijven. Zeker in Oxford heb ik praktisch in de bibliotheek gewoond. Tegenwoordig kom ik vooral voor de enorme collecties, juist in het genre waar ik zo van hou: thrillers. In de bibliotheek kan ik nog steeds nieuwe auteurs ontdekken, waar vaak hele oeuvres van aanwezig zijn. De boekhandel heeft begrijpelijkerwijs alleen de laatste titels van de bekendste namen.'

Als het even kan, gaat Finn ook in gesprek met de bibliothecaris. 'De mensen in de bibliotheek worden niet geweldig betaald. Ze werken daar uit liefde voor boeken en lezen. En dat merk je. Overal ter wereld waar ik kom in bibliotheken kan je een goed gesprek voeren met een bibliothecaris over boeken. Ik vind dat heerlijk. Ook de evenementen die ze organiseren in New York zijn van een hoge kwaliteit. Ik ga er zeker vier keer per maand heen, al was het maar om mijn steun aan het bibliotheeksysteem uit te spreken. Je kunt wel lid zijn, zoals ik ook lid ben van de Authors Guild en PEN America, maar voor mij is dat genoeg. Ik wil iets dóén.'

Dat sinds januari ook zijn eigen thriller The Woman in the Window in de bibliotheek ligt, vindt Finn – het pseudoniem van Dan Mallory, genoemd naar de voorletters van een nicht én de Franse buldog van een ander familielid – alleen maar geweldig.  Hij kan het zich permitteren. Iedere uitlening zal weinig afdoen aan zijn inkomsten. Zijn agent verkocht de rechten voor twee boeken aan nota bene zijn eigen werkgever voor twee miljoen dollar. Daarna werden ook de vertaalrechten aan 37 landen en de filmrechten verkocht. En belangrijker: het boek is een bestseller, die twee weken de New York Times Bestseller List aanvoerde.

Begin mei verscheen de Nederlandse vertaling als De vrouw in het raam. Hoofdpersoon is de dertiger Anna Fox die in haar eentje een groot huis in Harlem bewoont. De kinderpyscholoog is door agorafobie aan huis gekluisterd. Daar heeft ze weinig meer te doen dan klassieke films kijken, bij te beunen als online psycholoog en haar buren bespioneren. Als ze op een dag ziet dat haar nieuwe buurvrouw wordt vermoord, heeft ze een probleem. Zij weet zeker dat ze zag wat ze heeft gezien, maar er is geen bewijs – en een dag later staat een vrouw voor haar deur die zich voorstelt als de zogenaamd vermoorde vrouw. Wie gelooft dan een te veel drinkende, zieke geest?

Het knappe aan deze thriller is dat het niet alleen een whodunnit is. Anna Fox is als personage intrigerend genoeg om het boek zo nodig zonder plot te kunnen dragen. 'Als voormalig uitgever weet ik dat zo veel spannende boeken weinig meer dan kruiswoordpuzzels zijn. Je vermaakt je ermee, leest ze uit, doet ze dan weg en vergeet ze. Prima, dat moet ook bestaan. Maar ik wilde meer dan oppervlakkig entertainment bieden. Ik wilde een thriller schrijven die onder de wendingen van het verhaal je een andere, diepe ervaring geeft. Een thriller als een Paard van Troje, die allerlei ideeën het boek in smokkelt.'

Finn nam daarom de tijd om Anna Fox bij de lezer te introduceren. 'Sommige lezers hebben geklaagd dat het eerste kwart of eenderde van het boek te langzaam. Maar ik vind dat noodzakelijk. Om je als lezer echt te engageren met haar moet je vertrouwd raken met het ritme en de routines van haar leven. Anders geef je niet om haar en om wat haar later overkomt. Ik vind het daarom ook belangrijk om haar karaktereigenschappen te geven die voor het verhaal niet noodzakelijk zijn. Te veel thrillerpersonages hebben alleen maar eigenschappen voor zover die belangrijk zijn voor het plot. Anna Fox moet echter zijn.'

Niet alleen slaagt De vrouw in het raam er zo in je te laten meeslepen met het plot, je wordt ook aan het nadenken gezet over de problemen waarmee de hoofdpersoon worstelt: eenzaamheid, verliet, een haperende geestelijke gezondheid. 'Ik heb zelf vijftien jaar met depressies geworsteld. Ik kon soms weken mijn slaapkamer niet uit, laat staan mijn appartement, en voelde me vaak eenzaam. Ik wilde de lezer laten ervaren hoe dat vóélt. Maar ook laten zien hoe makkelijk het is om eenzaamheid verkeerd te interpreteren. Iedereen interpreteert Anna verkeerd, en zij schat anderen zelf óók voortdurend anders in dan in werkelijkheid het geval is.'

A.J. Finn heeft er lang over gedaan om te debuteren. Zijn hele leven stond in het teken van thrillers. Hij verslond in zijn jeugd al Agatha Christies en Arthur Conan Doyles die hij uit de bibliotheek haalde – en de klassieke Hitchcock-thrillers die ook in De vrouw in het raam zo'n belangrijke rol spelen. Later promoveerde hij in Oxford op de psychologische thrillers van Patricia Highsmith. En in 2005 begon hij in de uitgeverij, waar hij jarenlang samenwerkte met de grootste namen: Karen Slaughter, Nicci French, Patricia Cornwell en J.K. Rowling. Alleen schrijven deed hij niet. Dat bleef een vaag verlangen.

'Ik had, als iedere redacteur op de uitgeverij, wel de fantasie om het te proberen. Maar ik had geen verhaal. En ik wilde een echt, authentiek verhaal hebben. Zeker nadat ik langer in deze sector werkte, leerde ik te herkennen wanneer iemand een copycat novel schreef die in de eerste plaats was geïnspireerd door het succes van anderen. Niets mis mee, maar ik wilde dat niet. Daar kwam bij dat de markt werd gedomineerd door seriemoordenaars als die van James Patterson en code-thrillers als die van Dan Brown. Niet de psychologische thriller die mij het dierbaar is. Dat veranderde pas met Gone Girl van Gillian Flynn. Alleen: ik had nog steeds geen verhaal.'

Dat veranderde twee jaar geleden door twee gebeurtenissen. Ten eerste werd zijn depressie eindelijk herkend als bipolaire stoornis. Die diagnose gaf hem de mentale rust én de juiste medicatie om zoiets energievretend te doen als een heel boek schrijven. En toen was er zes weken later ruimte voor het toeval. 'Ik keek op een avond Rear Window, waarin een aan huis gekluisterde Jimmy Stewart getuige is van een moord aan de overkant van de straat. Aan de overkant zag ik een licht aangaan. Ik keek naar mijn overbuurvrouw en hoorde op tv zeggen: You shouldn't spy. En op dat moment kwam Anna Fox uit het niets te voorschijn.'

Met dat karakter kwam eindelijk het verhaal te voorschijn waar hij al die jaren op had gewacht. 'Ik werkte het karakter uit. Waarom is zij bijvoorbeeld agorafoob? En vandaaruit kon ik het plot bedenken. Zij ziet dus een moord. Wie kon die dan gepleegd hebben? En binnen 48 uur had ik het rond. Toen ontdekte ik dat het maken van een thriller anders was dan ik altijd had gedacht. Een goed verhaal bedenken leek me het moeilijkste, en schrijven tamelijk makkelijk. Maar het bleek precies andersom. Toen ik eenmaal het idee had, had ik een vol jaar van iedere avond en ieder weekend schrijven nodig om het af te krijgen.'

En nu ligt het er – een van de beste thrillers die dit jaar in Nederland zullen verschijnen. 'En dus ook te leen bij de Nederlandse openbare bibliotheek!'.

(Eerder gepubliceerd in Bibliotheekblad)

Hoe je een roman met uitsluitend dialoog leest

Experimentele romans roepen angst op. Begrijp ik die wel? denken lezers. Door je eraan over te geven kun je er wel degelijk van genieten. De Ierse klassieker Onder de zoden die louter bestaat uit dialoog, blijkt dan hypnotiserend en hilarisch.

Ho. Wacht. Help. Wie is er nu weer aan het woord? De Ierse roman Onder de zoden van Máirtín Ó Cadhain bestaat volledig uit dialoog. Meer dan vierhonderd pagina's lees je uitsluitend wat de personages zeggen. En dan wekt de auteur ook nog eens de indruk dat iedereen dwars door elkaar praat zonder echt naar elkaar te luisteren. Ze ruziën. Ze berijden hun stokpaardjes. Ze klagen en mopperen. En dat zonder ook maar een moment stil te vallen. Het is één grote kakofonie. Hoe kan een lezer daar wijs uit worden?

Dat deze roman van Ó Cadhain (spreek uit: 'O Kain') uit 1949 in het Nederlands moest worden vertaald is zonneklaar. Onder de zoden is dé modernistische klassieker van de Gealic literatuur – de oorspronkelijke Ierse taal die nog door een kleine honderdduizend mensen aan de Westkust wordt gesproken – met een soortgelijke statuur als de meesterwerken van land- en tijdgenoten die in het Engels schreven: Wachten op Godot van Samuel Beckett, Op Twee-Vogel-Wad van Flann O'Brien en Ulysses van James Joyce.

De roman speelt zich af op het kerkhof van een dorpje in de regio Conamara. Alle personages zijn dood. Ze liggen in hun kist, langzaam wegrottend, te wachten op het Laatste Oordeel. Tot die tijd gaan ze door met wat ze tijdens hun leven hebben gedaan: roddelen, kleine vetes uitvechten en hun plaats in de pikorde bepalen – nu bepaald door waar je ligt: op het perceel van een pond of dat van vijftien shilling. Af en toe komt er een nieuwe dorpsbewoner bij die de laatste nieuwtjes meeneemt. Dan begint het gekakel opnieuw.

Het effect is bijzonder grappig, ook in de fraaie vertaling van Alex Hijmans. Neem de schoolmeester. Hij gold in het dorp als een bastion van beschaving, maar onder de grond kan hij alleen maar vloeken en tieren omdat zijn weduwe zo snel is hertrouwd. Of de twee anonieme doden die voortdurend beginnen over de finale van het kampioenschap Gaelic Football in 1941. De een roept steeds dat Galway heeft gewonnen. En de ander reageert: Hoe weet je dat zo zeker als je dood was? Kerry won, ík was erbij?

Maar hoe lees je zo'n experimentele roman? Temeer daar er nauwelijks sprake van een hoofdpersoon is – of het moet de kijvende Caitríona van Kleine Pádraig zijn, met wier dood Onder de zoden begint en die het meest aan het woord is. Evenmin is er veel plot – al ontdek je geleidelijk dat er op aarde iets anders is gebeurd dan wat Caitríona al die tijd bij hoog en bij laag beweert, waardoor je begint te begrijpen waarom ze zo verbitterd het graf in is gegaan: haar zus trouwde met de man op wie ze allebei verliefd waren.

Het antwoord is: je er domweg in onderdompelen. Wie deze roman leest met de wens precies te willen weten wie wat zegt, zal snel stranden. Wie bij elke nieuwe spreker even stil staat om zich af te vragen of de schoolmeester, Caitríona of een van de andere tientallen personages het woord neemt, haalt zichzelf uit dat fijne leesritme dat nodig is om in een boek te kunnen verdwijnen. Bovendien is er vaak geen antwoord mogelijk. Wie ligt daar nu weer te schelden? Het is te onduidelijk.

Maar wie zijn wil om te begrijpen negeert, wordt daarvoor beloond. Gaandeweg herken je de belangrijkste sprekers toch wel, omdat je ontdekt dat Ó Cadhain bijna iedereen een eigen stopwoordje heeft gegeven. 'Ik ontplof! – dat moet Caitríona zijn. 'Honest' – dat moet Nora van de Vieze Voeten zijn. Enzovoorts, enzovoorts. Al lezende klaart daarom vanzelf de mist op. En na enkele tientallen bladzijden heb je al de indruk voortdurend precies te weten wie er aan het woord is. Het hoeft er niet bij gezegd te worden, je vóélt het aan.

Wat voor Onder de zoden geldt, geldt voor bijna alle experimentele literatuur. Of het nu gaat om een roman zonder leestekens is (Bohumil Hrabal!), een associatieve uitwerking van een uitzinnige metafoor (Verdriet is een ding met veren van Max Porter!) of een hoogdravend, ingenieus taalspel (James Joyce!) – geef je er gewoon aan over en je ervaart vanzelf wat het boek je wil zeggen of je wilt laten beleven. In het geval van Máirtín Ó Cadhain is dat een hypnotiserende en hilarische portret van een intens provinciaal dorp.

Interview kandidaat-boekverkoper van het jaar Wim Kersten (Meijer & Siegers): 'Ik ben zó met superlatieven overladen' (Boekblad)

Na een intensieve campagne staat Wim Kersten van Meijer & Siegers in Oosterbeek op de shortlist van Boekverkoper van het jaar. Zijn manier van boekhandelen laat zich in één woord samenvatten: verbinding.

Hoe is het om op de shortlist te staan?

'Het mooiste zijn de reacties van klanten. Het hele dorp leeft zo mee. Ik was zelf op vakantie toen het bekend werd gemaakt. Ik kon er dus helaas niet bij zijn op Elspeet. Ik moest wel lachen toen ik de foto's zag. Mijn winkel heette op de slide: Meijers & Siegers – dus met extra s achter Meijer. De winkel heet toch al 118 jaar Meijer & Siegers. Ik vind het niet erg hoor. Wij horen voortdurend in de winkel klanten aan de telefoon zeggen: "Ik ben bij Meijers".'

Wat is er voor u veranderd?

'Ik wist dat ik werd gewaardeerd in het Oosterbeekse. Maar door deze verkiezingen laten wel heel veel klanten weten wat ze van mij vinden. Ze mochten hun motivatie bij hun stem laten weten. Ik werd toen zó met superlatieven overladen – ikzelf persoonlijk, maar ook hoe ik met de winkel en boeken bezig ben. Daar werd ik heel verlegen van.'

Hoe heeft u de shortlist gehaald?

'Dat komt door de boekverkoper die ik ben. Zoals ik mijn klanten al dertig jaar boeken verkoop en adviseer. Dan merk je dat je klanten aan je bindt: ze komen terug. Ik hoor ook vaak: "Waarom zit jij niet in het panel van DWDD? Jij kunt dat zo goed." Mijn medewerkers hebben dezelfde instelling. Zij voeren geen toneelstukje op, omdat ze hebben moeten leren lachen naar klanten of zo. Nee, zij communiceren open met iedereen omdat dat in hen zit. Weet je dat wij in 2013 de tweede Gouden Klant-wedstrijd van Boek & Bedrijf hadden gewonnen? Een mystery shopper had bij ons het meeste geld uitgegeven. Het leuke was: alle vaste medewerkers dachten dat zij die klant hadden geholpen, omdat we allemaal vanuit ons hart met iedereen praten.'

U heeft zo lokaal veel goodwill gewonnen?

'Precies. Ik ben ook geen ondernemer die alleen maar winkeltje speelt. Eentje die iedere week een folder door de bus duwt waarin de nieuwe boeken staan, en verder niets. Ik zoek de verbinding met het dorp. Ik organiseer wel eens wat zonder daar iets aan te verdienen. Ik heb allerlei samenwerkingen opgezet: met het Airborne museum, verschillende kerkgenootschappen, het filmhuis, noem maar op. Zo kweek je goodwill en relaties die ik nu bij deze verkiezing verzilver.'

Maar u heeft ook uitgebreid campagne gevoerd.

'Natuurlijk. Als je besluit aan zo'n verkiezing mee te doen en dat vervolgens wereldkundig maakt, moet je dat goed doen. Dus hebben we via sociale media en direct mailing de klanten erop geattendeerd, maar ook t-shirts laten maken met de tekst: "Stem op Wim". Dat werd opgepikt door lokale media en De Gelderlander. Die laatste zette boven een interview met mij de kop: "Wim strijkt iedere morgen de t-shirts". Nu doe ik dat niet élke morgen, maar het bleek een prachtig haakje waardoor de verkiezing echt ging leven bij klanten.'

Wat gaat u doen om de jury te overtuigen?

'Door mezelf te zijn. Ik vind het belangrijk om een boek te koppelen aan een consument. Voor de een is dat een kinderboek, voor de ander een thriller of goede historische roman. Ik ben heel breed georiënteerd, dus ik kan dat ook. En als je die verbinding weet te maken en de lezer het geluk ervaart van het ontdekken van een nieuwe wereld, is dat het mooiste wat er is. Tegelijkertijd straalt dat geluk van de lezer weer af op je winkel.'

Wat voor soort winkel is Meijer & Siegers?

'Een boek- en kantoorboekhandel, met het accent op boeken. Ook hebben wij lokaal een sterke rol met onder meer een postagentschap. Tegelijk onderscheiden wij ons in dit prachtige dorp met relatief hoge inkomens door allerlei luxe producten te voeren: schrijfwaren, lederwaren, spellen en andere cadeauartikelen. Bij elkaar levert dat een heel divers assortiment op waardoor iemand altijd een motivatie heeft om hier binnen te stappen. Dat geldt voor de lokale inwoners, maar ook voor die dames uit Groningen die drie keer per jaar naar Oosterbeek komen en bij mij dingen kopen die je elders blijkbaar elders niet makkelijk vindt.'

Daarmee gaat het de winkel voor de wind?

'We hebben nog nooit krimp gekend. Ook niet tijdens de crisis. Wij hadden net verbouwd en de winkel vergroot voordat die begon en hebben daarmee alleen maar plussen geboekt. Ik denk dat het goed mogelijk is om tegen de stroom in te ondernemen. Dat heeft ermee te maken dat je ervoor moet zorgen dat klanten het jou gunnen. Boeken kun je overal kopen. Ook op internet, ook bij Albert Heijn. Maar als de klant ze bij jou wil kopen, kun je groeien.'

Ook in 2018 heeft Meijer & Siegers geplust?

'Boeken staan op + 9%. In juni hadden we vorig jaar Karin Slaughter te gast, dus deze maand zal het wel iets naar beneden gaan. Dat wil overigens niet zeggen dat ieder segment het even goed doet. Tijdschriften krimpt bij mij ook, maar presteren nog wel boven de markt. Daarom stoeien wij voortdurend met alle productcategorieën. CD's zijn we bijvoorbeeld aan het afbouwen.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 19 jun)

Interview: directeur Caroline Reeders van Athenaeum Boekhandel over haar eerste 100-zoveel dagen (Boekblad)

Caroline Reeders is sinds 1 februari directeur van Athenaeum Boekhandel. Op 12 juni vierde ze haar eerste feestje in die functie: een borrel ter gelegenheid van de doorbraak tussen Athenaeum Nieuwscentrum en de boekhandel aan het Spui in Amsterdam.

Hoe was je week?

Het begon op 11 juni met de ALV van de KBb maandag. Daar maakte ik mijn debuut. Dat is letterlijk en figuurlijk een fort – het vond plaats in Fort Vechten in Bunnik – waar ik voor het eerst binnenkom, best spannend. Hoe gaat het er op zo'n bijeenkomst aan toe? Ik kwam Wiet de Bruijn tegen die daar [na de aankoop van Bruna door Shared Stories Group, waar hij directeur van is, md] óók voor het eerst was. We gingen dan ook een beetje bedremmeld naast elkaar zitten.'

En hoe beviel de ALV?

'Ik heb bij mijn werk bij uitgeverijen, Van Ditmar en Mindbus heel veel boekhandelaren leren kennen. Ik leek ze daardoor beter kennen dan de boekhandelaren elkaar. Dat vond ik een grappige ontdekking. Tegelijk viel me weer op hoe collegiaal boekhandelaren zijn. Zelfs directe concurrenten willen je helpen door advies te geven of te vertellen hoe zij het doen.'

Is het wel erg wennen om na een lange carrière bij toeleveranciers van boekhandels nu bij de boekhandel zelf te werken?

'Ja. Veel meer dan ik had gedacht. Dat zit hem in de ambachtelijkheid van de retail. Ze zeggen wel: retail is detail. Dat blijkt echt zo te zijn. De marges zijn zo klein dat je bij elke beslissing je heel goed moet opletten welke kosten die met zich meebrengen. Al die kleine kosten tellen enorm op. Die moet je met je omzet aan het einde van de maand wel kunnen dragen. Maar ook op andere manier is het detail belangrijk. Ieder klant heeft weer een andere specifieke vraag. En zeker van Athenaeum verwachten ze daar een antwoord op.'

Daarna had je op dinsdag de borrel om 'de doorbraak' te vieren.

'Dat was ontzettend leuk. Het was een mix van feestelijk en ontspannen, precies zoals ik feestjes graag heb. Het was ook mooi om te zien hoe de volle breedte van de aantrekkingskracht van Athenaeum daar zichtbaar werd. Er waren klanten, uitgevers, schrijvers, vertegenwoordigers van universiteiten, collega's van andere vestigingen. Ik wist natuurlijk wel dat Athenaeum een instituut is, maar op zo'n bijeenkomst voel je dat echt. Al beleefde ik vorige week eigenlijk een nog mooier voorbeeld daarvan.'

Vertel.

'We hadden de presentatie van de dichtbundel van Marlene van Niekerk in de winkel. Ik sprak na afloop met haar. Toen raakte ook een van haar gasten bij het gesprek betrokken. Marlene vertelt dat ik die nieuwe directeur van de winkel ben. De gast begon daarop gelijk een enorme lofzang op de winkel: hoezeer het een haven voor haar is, sinds ze in Amsterdam woont. Maar pas daarna vertelde ze me haar naam: Marlene Dumas –de internationaal befaamde schilder, die overal exposeert enmijvertelt wat een geweldige baan ik heb. 

En wat symboliseert de doorbraak voor Athenaeum?

'Dat de omgeving van het Spui zo is veranderd. Vooral door de toename van toeristen uit binnen- en buitenland en de verdwijning van bewoners, de universiteit, het type bedrijven dat om ons heen is gevestigd. Dat is eigenlijk een disruptieve verandering. Het betekent dat relatief veel mensen hier voor het eerst of zelfs eenmalig binnen zijn. Door de muur tussen Nieuwscentrum en winkel weg te halen kunnen ze langer binnen zijn en zien wat wij allemaal in huis hebben: de Loeb Classical Library én hippe gaybladen uit Nieuw-Zeeland.'

Het gaat wel goed met Athenaeum?

'Het is een gezond bedrijf met een mooie buffer. De omzet is goed. Alleen staat de winstgevendheid onder druk.'

Waarom?

'Dat ben ik aan het analyseren. We doen bijvoorbeeld relatief veel in studieboeken. Daarvan zijn de marges slechter dan van algemene boeken. En we hebben veel investeringen gedaan: in de webwinkel, in de overname van Het Martyrium, in de doorbraak. Dat is hartstikke goed – een van de redenen dat ik hier graag wilde werken, was dat Athenaeum zo voorlijk was met het omarmen van e-commerce. We moeten die investeringen wel terugverdienen. En gaat de besteding per klant op het Spui inderdaad omhoog nu de muur tussen winkel en Nieuwscentrum weg is?'

Je weet dus nog niet precies hoe je de winstgevendheid verbetert?

'Nee. Ik zit er pas vier maanden.'

En de zogeheten quick wins?

'Ja, ja, talloze. Bijvoorbeeld door de overname van Het Martyrium. Deze winkel is goed in ramsj. We hebben die voorraad ingevoerd zodat die binnenkort online ook zichtbaar is via Athenaeum.nl. Ook levert het extra schaalgrootte op, die zich hopelijk vertaalt in betere tarieven en services. En door de doorbraak kunnen we personeel efficiënter inzetten.'

Wanneer heb je een plan voor Athenaeum?

'Ik heb onlangs negen prioriteiten benoemd waarop ik wil sturen, en die met het MT besproken. Ik ben nu bezig daar samenhang in te brengen. Dan moet daar een visie boven worden geformuleerd. De zomer wil ik gebruiken om dat goed op te schrijven.'

Wat zijn die prioriteiten?

'Ik geef je de eerste twee. De belangrijkste is personeel. Dat is het begin en einde van alles. Wat zij weten en kunnen, maar ook gedrevenheid, hun eigen ambities, hoe ze samenwerken. En dan mag Athenaeum blij zijn met zijn medewerkers. Je moest eens weten wie hier solliciteert! Met hun ervaring, opleiding, soms ook persoonlijkheid. Ook daarin zie je de aantrekkingskracht van deze winkels. De tweede zijn de kengetallen. De managementinformatie.'

Is er tot nu toe te weinig beschikbaar?

'Voor mij wel. Ik heb ook weer andere vragen. Net als bij uitgeverijen, kom ik hier de gebruikelijke huiver voor cijfers tegen. Het boekenvak is een alfavak. Maar dan zeg ik altijd: cijfers zijn ook woorden. Het hoeft ook niet ingewikkeld te zijn.

En wat ga je vandaag doen?

'Wiet de Bruijn neemt donderdag afscheid als voorzitter van de GAU. Er is dan een klein symposium en mij is gevraagd daar iets te zeggen. Dat ga ik vandaag voorbereiden. Zo begin en eindig ik met Wiet. En ik kijk straks natuurlijk naar de dagomzet. Dat hoort als retailer.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 17 jun)

Zie ook: interview met haar voorganger Maarten Asscher (2016)