Manon Sikkel stapt over naar Luitingh-Sijthoff (Boekblad)

Manon Sikkel volgt Thille Dop en Hannerlie Modderman naar Luitingh-Sijthoff. Haar IzzyLove- en Elvis Watt-reeksen blijven voorlopig bij Overamstel uitgevers (v/h Dutch Media).

Sikkel zegt in een reactie per se met Dop en Modderman te willen blijven werken. Zij verlieten in november Dutch Media om een nieuwe kinderboekenfonds bij Luitingh-Sijthoff op te zetten. 'Het succes van mijn boeken is mede te danken aan [Dops] voortdurende steun en inspiratie. Het is met pijn in het hart dat ik weg ga, want ik ben nog steeds heel erg blij met [Overamstel uitgevers], maar ik kan gewoon niet zonder mijn Thille en Hannerlie.' 

Voor Luitingh-Sijthoff is Sikkel samen met een Engelse illustratrice begonnen aan een nieuw boek: Slimpie Dimpie Wonderkind, over een jongen die alles kan, behalve vrienden maken. 'Met een beetje geluk verschijnt het boek deze zomer nog.' Het moet het begin van een nieuwe serie worden. De naam van de illustratrice  houdt Sikkel nog geheim.

Sikkel schreef al bijna twintig jaar non-fictie over verschillende onderwerpen voor volwassenen toen ze Dop benaderde met het idee voor de IzzyLove-reeks. Zij werkte destijds bij Foreign Media, maar nadat Dop en haar hele team kort daarna overstapte naar wat toen Dutch Media heette, verschenen de boeken daar. 'In de loop van de tijd zijn we hecht bevriend geraakt', aldus Sikkel.

In een interview met Boekblad prees ze tweeënhalf jaar geleden de commerciële houding van Dop en Overamstel uitgevers / Dutch Media. 'Vooral hun slogan “we love books, and we love selling them” past bij mij. Je merkt dat iedereen van de uitgeverij heel commercieel is. Het wordt niet alleen aan de afdeling marketing en pr overgelaten. En ze bedenken daarbij leuke manieren om op te vallen.’

De schrijfster won de afgelopen drie jaar de Prijs van de Nederlandse Kinderjury. In 2012 en 2013 in de categorie 10 tot en met 12 jaar voor respectievelijk Hoe word ik een koppelaar? en Voor wie doe jij een moord?. In 2014 won ze in de categorie 6 tot en met 9 jaar met Elvis Watt miljonair.

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 8 jan)

Zie ook:
- Manon Sikkel over het veranderende uitgeeflandschap

Het Boekenweekgeschenk dat Dimitri Verhulsts oeuvre samenvat (Knack)

Iets meer dan 40.000 exemplaren delen Vlaamse boekhandels in maart uit van Dimitri Verhulsts Boekenweekgeschenk. Waarschijnlijk te weinig voor de vintage Verhulst-in-een-notendop.

Al zeker dertig jaar kent Nederland de traditie van het literaire Boekenweekgeschenk. Remco Campert (1985), Hugo Claus (1989), Arnon Grunberg (1998), Harry Mulisch (2000), Thomas Rosenboom (2004) Tom Lanoye (2012) en Tommy Wieringa (2014) – iedere schrijver uit de hoogste divisie schreef hem. Maar nooit zag iemand de vererende opdracht zo openlijk als een kans om zijn of haar werk te tonen aan een gigantisch lezerspubliek als dit jaar Dimitri Verhulst.

 De zomer hou je ook niet tegen heet het geschenk dat hij gisteren in Amsterdam presenteerde aan de pers. Van 7 tot en met 15 maart krijgt iedereen het in zijn boekhandel bij aankoop van 12,50 euro aan boeken. In Nederland: alleen bij de aankoop van Nederlandstalig boeken. In Vlaanderen: bij aankoop van welk boek dan ook. De totale oplage bedraagt 732.000 exemplaren. Iets meer dan 40.000 daarvan – amper vijf procent – wordt in Vlaanderen weggegeven.

'Ik kom uit een andere culturele traditie', zei Verhulst. 'Ik heb nog nooit een Boekenweekgeschenk gelezen. Toen je het de laatste jaren ook bij ons kon krijgen was ik niet woonachtig in Vlaanderen, dus kon ik het ook niet lezen. Pas toen ik begon te beseffen hoe groot het geschenk is, realiseerde ik me ook hoeveel mensen mij voor het eerst te lezen krijgen. Daarom wilde ik in het geschenk mijn backlist trouw zijn, eerlijk tonen wat mijn schrijverschap inhoudt, mijn thema's naar boven halen.'

Dus toen een eerste idee zich niet liet dwingen in het keurslijf van het geschenk – 96 pagina's, niet een meer of minder – bedacht hij het verhaal van de 'jonge zestiger' Pierre Vantoren die de 'vegetatieve imbeciel' Sonny ontvoert om hem bij wijze van cadeau voor diens zestiende verjaardag zijn levensverhaal te vertellen. Dat kon alleen op de top van de Mont Ventoux, de cruciale plek in Pierre's bestaan. En trouwens ook in dat van Sonny's moeder, zo blijkt al gauw.

Een eerste lezing van 'De zomer hou je ook niet tegen' bewijst Verhulst stelling. Vertrouwde motieven uit zijn oeuvre zoals instellingen ontbreken niet (denk bijvoorbeeld De laatkomer). Net zo min als een sombere blik op de menselijke moraal (Godverdomse dagen op een godverdomse bol). Of de grote greep en sentimentele toon waarop hij een klassiek liefdesverhaal vertelt (Mevrouw Verona komt de heuvel af). En dat alles geschreven in zijn fantasierijk en in Nederlandse oren sappig idioom.

Verhulst put daarbij opnieuw uit zijn eigen biografie. Specifieker: uit zijn turbulente liefdesleven, dat de afgelopen jaren breed is uitgemeten in de pers. Wonderlijk genoeg heeft dat geleid tot een verhaal dat verrassend dicht bij TommyWieringa's Boekenweekgeschenk van vorig jaar lijkt. Het is hier niet de plaats om het plot te verklappen. Als ik zeg: leeftijdsverschil, en: kinderwens, onthul ik eigenlijk al te veel. Maar al is het weinig verrassend, Verhulst heeft het knap in elkaar gezet.

Ook heeft Verhulst zich als eerste schrijver van het geschenk rekenschap gegeven van het thema van de Boekenweek: 'Te gek voor woorden'. De geestelijk zwaar gehandicapte Sonny is niet het type schizofreen of borderliner waar je als eerste aan denkt bij 'waanzin in de letteren', maar toch: Pierre noemt hem onomwonden geschift. 'Gekken hebben temets nog de bereidheid te geloven dat boeken geantropomorfiseerd mogen worden', houdt hij hem voor.

Verhulst liet in Amsterdam blijken de tsunami aan interviews en optredens tijdens de Boekenweek gelaten tegemoet te treden. Of onderschat hij nog steeds hoe groot het fenomeen Boekenweekgeschenk in Nederland is? Het aantal verplichtingen had hij niet geteld. 'Ik heb de lijst bekeken. Het zal gigantisch druk worden, maar ik zal me als een surfplank laten meevoeren.' Gaat hij ervoor trainen zoals Lanoye en Wieringa hadden gedaan? 'Ach, met koppen koffie en af en toe een glas wijn.'

Geertrui Schoeters van Boek.be gaf later een impressie van Verhulsts programma. Zomaar een dag: zondag 8 maart. Na een erg vroege wekker in Nijmegen moet hij om 7 uur 's ochtends in de studio van Radio 1 in Antwerpen zijn. Daar krijgt hij drie uur de tijd om op de radio te praten over zijn leven en werk en zijn favoriete muziek te laten horen. Om twaalf uur moet hij in Heerlen zijn, om 16 uur opnieuw in Antwerpen en 's avonds in Breda. Gelukkig wórdt hij gereden.

Zelf is Boek.be tevreden met de aandacht van pers en boekhandel in Vlaanderen. Alle boekhandels doen mee aan de Boekenweek. Oók Standaard Boekhandel die in het verleden zo veel reserves toonde om het geschenk uit te delen. Maar het aantal ingekochte exemplaren – net zo veel als in 2014 van Tommy Wieringa – zou weleens te weinig kunnen zijn, vreest Schoeters. 'Verhulst is momenteel onze meest succesvolle levende auteur. In Cobra boekentop 50 scoorde hij heel goed.'

Wellicht moet de liefhebber bij het begin van de Boekenweek dus snel zijn. Daarmee kan hij bovendien net als vorig jaar een dag gratis reizen met de NMBS – al is het nog niet honderd procent zeker dat die actie doorgaat. En maakt hij kans om Verhulst na afloop van de Boekenweek live te zien tijdens 'Helse tijden / The Pursuit of Happiness' van Behoud de Begeerte, waarvoor de auteur samen met Ilja Leonard Pfeijffer en Tommy Wieringa optreedt in verschillende plaatsen in Vlaanderen.

(Eerder gepubliceerd op Knack.be, 9 jan)

Zie ook:

- 'De laatkomer'

- 'De intocht van Christus in Brussel'

- Interview met Verhulst n.a.v. 'De laatste liefde van mijn moeder'

Lees ik wat iedereen leest? (in 2014)

Van de honderd bestverkochte boeken van het afgelopen jaar heb ik slechts negen gelezen. Minder dan ooit. En dan lijkt het nog meer dan het in werkelijkheid is. Twee kinderboeken van die negen heb ik al lang geleden gelezen (al heb ik Rupsje Nooitgenoeg in 2014 tientallen keren voorgelezen aan mijn jongste – iedere avond wilde hij wéér dezelfde). Van de resterende zeven heb ik de meeste boeken in 2013 of eerder in mijn schriftje kunnen noteren. Eigenlijk heb ik alleen Haruki Murakami en Herman Koch in het afgelopen jaar gelezen. Het zij zo.

6 Geachte Heer M. - Herman Koch

19 Oorlog enterpentijn - Stefan Hertmans

28 Stoner - John Williams

35 Butcher's Crossing - John Williams

49 La Superba - Ilja Leonard Pfeijffer

58 Rupsje Nooitgenoeg - Eric Carle

62 De kleurlozeTsuruku Tazaki en zijn pelgrimsjaren - Haruki Murakami

67 Dit zijn de namen - Tommy Wieringa
74 Pluk van de petteflet - Annie M.G. Schmidt

Zie ook de lijsten van 2011, 2012 en 2013.

En hier mijn persoonlijke voorkeuren van 2014.

Drie schrijftips van Naomi Rebekka Boekwijt (Schrijven)

Bint - F. Bordewijk

'Op de middelbare school las ik romans van de lijst. Ze leken allemaal uitgebreide beschrijvingen te bevatten. Wat personages dromen, wat hun angsten zijn, hoe hun kamer eruit ziet. En toen ik twintig, eenentwintig was, ontdekte ik Bint. Zo kaal en bonkig kun je dus ook schrijven en toch net zo veel zeggen als iemand die voor alles veel pagina's nodig heeft. Bordewijk houdt zijn pen meesterlijk in bedwang. Ik ben hem daarna niet gaan nadoen. Dat is onmogelijk. Maar hij kijkt nog wel als een schoolmeester over mijn schouder mee.'

Het boek Dina - Herbjørg Wassmo

‘In veel Nederlandse romans zijn vrouwen zo vaak in verzet tegen mannen. Hebben ze altijd iets te bewijzen. In Het boek Dina niet. Vrouwen zijn zoals ze zijn en mannen hebben het er maar mee te stellen. Het zijn sterke vrouwen zonder dat het boek feministisch wordt. Dat maakt hen veel krachtiger. Ook is bij Wassmo het landschap heel belangrijk. Je kunt de personages alleen begrijpen als je het landschap begrijpt. Daarvoor zag ik dat als twee verschillende dingen. Maar dat is het niet. Dat heb ik proberen vast te houden in mijn werk. Ook in Hoogvlakte.'

De Metsiers - Hugo Claus

'De Metsiers is verteld vanuit verschillende perspectieven, terwijl het verhaal toch steeds verder gaat. Dat is zo veel rijker dan wat ik daarvoor had gelezen. Zeker bij familiegeschiedenissen zoals deze: als het perspectief bij een personage ligt, is het verhaal eenzijdig. Met meerdere perspectieven kun je dieper in de familie doordringen. Ik vond het zo knap gedaan dat ik het zelf heb geprobeerd. Helaas lukte het niet. Ik heb de roman toch vanuit het ik-personage geschreven. Ja, dat is Hoogvlakte. Maar ooit ga ik nog zo'n boek schrijven.'

Naomi Rebekka Boekwijt (1990) kreeg in 2010 de tweede prijs van de Mare/Selexyz Kerstverhalenwedstrijd en won in 2011 de voorronde van Write Now! in Den Haag met 'Buiten niet'. De Arbeiderspers sloot nog hetzelfde jaar een two book-deal met haar. Het resultaat verscheen vorig jaar: Pels, een bundel met zeven verhalen waarvan 'Buiten niet' de eerste is. Het leverde haar een nominatie voor de Academica Debutantenprijs op. Dit najaar komt Hoogvlakte uit: een roman over een Zwitserse boerengemeenschap waar de verhoudingen op scherp komen te staan door overstromingsgevaar.

(Eerder gepubliceerd in Schrijven Magazine, nov/dec 2014)

Eerdere afleveringen met Christine Otten, Herman Koch, Maartje Wortel, A.H.J. Dautzenberg en Frank Westerman

De top van 2014 – Nederlandstalig versus vertaald: 6-4

Ongeveer 165 boeken gelezen dit jaar, waarvan ik er zeven niet heb uitgelezen. Best weinig, als je bedenkt hoe weinig dagen het jaar ook in 2014 telde. Het overgrote deel viel in de categorie literaire fictie, maar zeker niet alles. Een stuk of 45 boeken waren vertaald. Ja, het meest uit het Engels. Deze waren me het liefst (waarbij ik me bewust heb beperkt tot fictie):

De nacht - Merijn de Boer

Oorlog met de salamanders - Karel Capek

Teatro Olimpico - Kees 't Hart

Schrijver - Karl Ove Knausgard

De liefde van een goede vrouw - Alice Munro

Een dwaze maagd - Ida Simons

Monte Carlo - Peter Terrin

De consequenties - Niña Weijers

Butcher's Crossing - John Williams
Een mooie jonge vrouw - Tommy Wieringa

Zie hier voor: 

De top 10 van 2013

De top 10 van 2012

Met Schoolbieb Next verdienen boekverkopers aan deskundig advies aan scholen (Boekblad)

Ars Scribendi lanceert volgende maand Schoolbieb Next. De uitgeverij zet hiermee boekhandelaren in als leesadviseur van scholen voor hun bibliotheek. Een totaal nieuwe marktbenadering, aldus commercieel directeur Bert Holtvlüwer.

Schoolbieb Next is een leesbevorderingsconcept dat zich richt op de talloze schoolbibliotheken in het primair onderwijs die te kampen hebben met 'ernstig achterstallig onderhoud', legt Holtvlüwer uit. Aan de ene kant onderkennen steeds meer scholen, onder invloed van initiatieven van partijen als Stichting Lezen en kinderboekenambassadeur Jacques Vriens, het belang van lezen voor de toekomstkansen van kinderen. Aan de andere kant 'is er te weinig geld om een goede bibliotheek neer te zetten met een grote variatie aan boeken.' 

Veel openbare bibliotheken bieden daarom sinds 2013 'De bibliotheek op school' aan. Dat is een concept waarin de bibliotheek aan scholen onder meer advies, een wisselcollectie en monitoring biedt. Maar, vindt Holtvlüwer: dat is 'voor scholen een dure constructie. Een optie is bijvoorbeeld een uitleenconstructie die 10 euro per leerling per jaar kost. Dat kost een school met 250 leerlingen dan 2500 euro. Per jaar, de boeken blijven in het bezit van de bibliotheek.'

Schoolbieb Next, waarvan de brochure in januari naar een kleine 6000 scholen gaat, is dan een aantrekkelijk alternatief, vindt Holtvlüwer. 'Vooral omdat wij ook "Adopteer een boek" aanbieden. Met deze vorm van fondswerving worden ouders, grootouders, buren en bekenden gevraagd om boeken voor de schoolbibliotheek te adopteren. Voor 12,50 euro kopen ze één boek. Een school heeft zo al gauw drie- tot vierduizend euro bij elkaar. En de betrokkenheid bij de schoolbibliotheek neemt toe.'

De dienstverlening van Schoolbieb Next is weliswaar niet hetzelfde als van bibliotheken – zo bieden die elke maand enkele uren ondersteuning van een leesconsulent. 'Maar ook onze leesadviseurs, altijd boekhandelaren met als specialisatie kinderboeken, kunnen coach en gids van scholen, ouders én kinderen worden. Ze kunnen schoolbibliotheken saneren en reorganiseren en bijvoorbeeld de workshop "De leesontwikkeling van uw kind" voor ouders verzorgen. Fondsenwerving om een complete schoolbieb te realiseren past uitstekend in deze dienstverlening.'

Veel verkopers van Ars Scribendi werken bovendien al langer samen met bibliotheken of zoeken die samenwerking. 'De boekverkopers stimuleren leerkrachten om gebruik te maken van de producten en diensten op het gebied van onder meer mediawijsheid en individuele leerlingbegeleiding. Ik denk dat leesadviseurs van leesspeciaalzaken, bibliotheken en scholen elkaar kunnen elkaar helpen om het doel, het bevorderen van lezen bij kinderen, te stimuleren.'

Ars Scribendi heeft van oudsher een dealernetwerk: boekhandels met wie de uitgeverij exclusieve condities heeft afgesproken om in hun regio informatieve boeken aan scholen en consumenten te verkopen. Het gaat met bijna 1500 leverbare titels niet om een klein fonds. De uitgeverij schat dat de helft van het aantal informatieve jeugdboeken in bibliotheken in Nederland, Vlaanderen én Suriname is verschenen onder hun imprint Corona.

'De meeste dealers zijn nog gewend om te denken in verdienen aan een percentage van een verkoop,' vertelt Holtvlüwer. 'Nu gaan zij leesbevordering verkopen. We spreken ook liever niet meer van boekhandelaren. Dat roept te veel associaties op met autohandelaren of marktkoopmannen. Nee, het zijn leesadviseurs. Het is aan onze dealers om te bepalen wat ze in rekening brengen voor hun werk voor scholen, maar wij adviseren hen om – na een gratis intakegesprek – hun arbeidsuren in rekening te brengen.'

Ars Scribendi verdient er in eerste instantie niets aan. Als een boekverkoper een boek van een andere uitgeverij voorschrijft: het zij zo. Holtvlüwer: 'Wij hebben zo'n groot vertrouwen in ons eigen fonds – behalve Corona ook Maretak, dat wij gaan overnemen – dat wij ervan uitgaan dat ook regelmatig onze boeken worden voorgeschreven. Maar we leggen niets vast voor onze dealers. Het is voor ons een pure gok – dat wij ervan meeprofiteren als boekverkopers deze nieuwe markt gaan bewerken.'

Bijna twee jaar geleden vertelde Holtvlüwer dat Ars Scribendi zijn dealers enigszins had verwaarloosd. De uitgeverij begon toen aan een nieuw offensief. Daar is dit het ultieme uitvloeisel van. In de tussentijd steeg het aantal dealers al van 21 in februari 2013 naar 34 nu. In januari verwacht Holtvlüwer met nog vier boekverkopers contracten af te sluiten. 'Ook durven we nu van dealers die onvoldoende actief zijn, afscheid te nemen. Dat is dit jaar helaas al vier keer gebeurd'.

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 16 dec)

Zie ook:

- Het effect van leesbevoordering op scholen op schrijversinkomens

Rainbow plust vijftig procent in 2014 (Boekblad)

De omzet van Rainbow is dit jaar naar eigen zeggen met vijftig procent gestegen. De best lopende titel is De welwillenden van Jonathan Littell. Ook poëzie verkoopt goed.

Uitgever Maarten Muntinga heeft een aantal redenen voor de forse groei. De fondslijst is beduidend groter: groeide die in 2013 tot zestig titels, inmiddels zijn het er al honderd. 'Daarbij zijn we anders teruggekeerd na het faillissement in 2012. We geven mooiere boeken uit, beter gezet, met een strengere titelselectie. Dat wordt gewaardeerd door een groeiend aantal boekverkopers die ons aanbod voeren. Hun enthousiasme, daar begint het mee.'

 Speelt ook een herwaardering van het goedkopere boek een rol? 'Dat zou kunnen. In absolute aantallen verkopen wij veel minder dan twintig jaar geleden. Dat blijft zeker zo. Maar er zijn een aantal collega-pocketuitgevers weggevallen. In feite zijn wij de enige aanbieder in het literaire segment, behoudens incidentele uitgaven zoals nu de jubileumreeks van de Bezige Bij.'

Na De welwillenden noemt Muntinga als uitschieters in 2014 titels van Peter van Straaten, De kleine prins van Antoine de Saint-Exupéry en poëzie. 'De Volkskrant schreef vanochtend een ambivalent stukje over de verkoop van poëzie, maar bij ons gaat dat met onze Rainbow Essentials heel goed – al vóór het faillissement trouwens. Het mooiste voorbeeld is Judith Herzberg: van haar Doen en laten zijn meer dan 100.000 exemplaren verkocht.' Ook Toon Tellegen, Emily Dickinson, Fernando Pessoa en anderen verkopen goed.

Voor het komende jaar verwacht Muntinga opnieuw een omzetstijging. 'We zullen weer meer titels hebben. Ik verwacht ook dat meer boekhandels onze pockets in het assortiment opnemen. En het is bijvoorbeeld het eerste jaar van de verzelfstandige Polarewinkels. Nadat wij Polare in januari nog hadden geleverd stond de bevoorrading een paar maanden stil voor de onafhankelijke winkels dat weer goed oppakten. En Bol en ECI zitten ook niet stil.'

Rainbow wilde ook opnieuw e-boeken uitgeven. Voor het faillissement had de uitgeverij onder het merk e-Rainbow al enkele titels uitgegeven. 'Maar dat heeft nog niet in onze volle aandacht', zegt Muntinga. 'We worstelen met de prijsstelling. Wij vinden dat het vijf, zes euro moet zijn. Dat is lastig met een btw van 21 procent. Misschien wordt het interessant als uitlening via de bibliotheek doorzet. Aan hun vergoeding verdien je met deze prijsstelling eigenlijk meer dan verkoop. Daarnaast zijn uitgevers nog zoekend. Dat maakt het lastig rechten te krijgen. We willen ook niet met willekeurig wat titels komen, we willen een sterk merk opbouwen.'

Komen de e-boeken dan pas na 2015? Dat weet Muntinga nog niet. 'Ze staan in ieder geval niet in onze voorjaarsaanbieding.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad, 17 dec)

Zie hier voor een glimp van de ontstaansgeschiedenis van Rainbow.

De Slegte sluit pop-upwinkel in Groningen (Boekblad)

De Slegte sluit per 15 januari na een half jaar de pop-upwinkel aan de Vismarkt in Groningen. On Line De Slegte BV blijft op zoek naar nieuwe locaties, maar verkoopt voorlopig alleen vanuit het magazijn aan winkels en particulieren.

De Slegte opende in de zomer twee pop-upwinkels. De vestiging in Leiden ging na drie maanden dicht. De vestiging in Groningen verkocht zo aardig dat de huurtermijn werd verlengd na een half jaar. Het pand van 140 vierkante meter, gevuld met ramsj, tweedehands en een klein deel antiquarisch. nog langer open houden is echter geen optie. 

'We hebben een redelijk stabiele voorraad, maar we zijn nog niet in staat om die regelmatig te verversen', zegt Albert Overzet van On Line De Slegte BV. 'We kunnen daarom geen winkel langere tijd openhouden. Ook in Groningen had men na een half jaar het aanbod wel gezien. Zoals dat voor alle type winkels geldt als je de voorraad niet ververst.'

Daarbij weet Overzet uit eigen retailervaring – hij werkte jaren bij De Slegte – dat 'de maanden januari, februari, maart en zelfs een deel van april de meest zwakke maanden van het jaar zijn. Dan moet je puur economisch redeneren: zijn de kosten in verhouding met de te verwachten omzet? In dit geval niet.'

On Line De Slegte BV is 'driftig' op zoek naar nieuwe panden in andere steden voor tijdelijke winkels. Als die op korte termijn gevonden worden, zal het bedrijf meteen toeslaan. 'Want in bijvoorbeeld Utrecht of Maastricht is de voorraad wel vers.' Er zitten een aantal locaties in de pijplijn, maar Overzet wil daar niets over zeggen. 'Dat ligt te gevoelig', zegt hij, zonder toe te lichten waarom.

Tot die tijd verkoopt het bedrijf uitsluitend de voorraad vanuit het distributiecentrum in Lelystad. Dat is in eerste plaats ramsj aan boekwinkels. Als groothandel draait het bedrijf 'maandelijks een substantiële omzet', zegt Overzet. 'In november hebben we voor het eerst een folder – acht pagina's, twintig titels – aan 300 winkels verspreid over het hele land verstuurd.'

Daarnaast verkoopt On Line De Slegte via Bol.com rechtstreeks aan particulieren. 'Dat legt ons geen windeieren', aldus Overzet. 'De voorraad van De Slegte werd altijd gestigmatiseerd: dat het geen goede ramsj zou zijn. Maar het word grif afgenomen. Voor bijvoorbeeld Engelse en Amerikaanse ramsj, dat vroeger De Slegte en daarna Polare goed inkocht, zijn wij vaak de enige aanbieder.'

Wat betekent 'geen windeieren'? Overzet wil er geen uitspraak over doen. Wel is de voorraad op Bol na te gaan: het aanbod beslaat momenteel 4258 artikelen, waarvan kleurboeken voor volwassenen, kookboeken en woordenboeken het best verkocht zijn. De Slegte heeft sinds 21 mei 2014 1753 beoordelingen gekregen, waarvan 828 in de laatste drie maanden. Het gemiddeld cijfer van klanten is 8,8.

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 16 dec)

Meer Groningen: Godert Walter heeft nieuwe eigenaren

Ooit fuseerde het oude De Slegte met Selexyz. Een goed idee?

Verkleinde herdruk 'Nederlandse vogelen' verschijnt op nader te bepalen moment in 2015 (Boekblad)

Lannoo komt in 2015 met een verkleinde herdruk van Nederlandsche vogelen. De uitgeverij beslist begin volgend jaar over de verkoopprijs en het exacte moment van verschijnen.

De herdruk zal zeventig procent van het oorspronkelijke formaat zijn. Dat wil zeggen: 25 centimeter breed en 38 centimeter hoog. Daarmee kan het boek machinaal in Europa worden geproduceerd, zegt uitgever Maarten van Steenbergen, en is ook geen draagdoos nodig. De verkoopprijs kan daardoor onder de honderd euro blijven. 'Daarmee hopen we ook een nieuw publiek aan te boren: studenten, of mensen die eerst zeiden: waar moeten we zo'n groot boek nu laten?'

Lannoo beslist na de inkoopbeurs van januari, waar de uitgever hoopt te kunnen overleggen met de boekhandel, wat de exacte prijs is en wanneer de herdruk op de markt komt. Op Twitter circuleren data als eind april of mei. Van Steenbergen houdt nadrukkelijk de optie open om de herdruk pas in het najaar te brengen. Dan hebben én de boekverkopers én hun klanten niet het gevoel 'dat ze net zo goed op de verkleinde heruitgave hadden kunnen wachten.'

Een herdruk van de exacte facsimile van het monument van Sepp en Nozeman is geen optie. Ten eerste wil Lannoo zijn belofte gestand houden dat de uitgave een limited edition is. Ten tweede acht de uitgever het risico te groot. 'Dan zouden we er toch weer drie- of vierduizend moeten laten maken. Door de verkoop nu lijkt het misschien vanzelfsprekend dat we die uitverkopen, maar dat is niet zo. De pers zal er bij verschijnen van de heruitgave niet wéér over schrijven.'

Nederlandse vogelen verscheen half oktober onder grote belangstelling. Voor het einde van dit jaar verwachtte Van Steenbergen de 5000 exemplaren te hebben verkocht. Het bleek een stuk sneller te gaan: 'Wij verkochten op de Boekenbeurs, die tot 11 november liep, zelf onze laatste exemplaren. Stilaan raakt het nu ook bij de boekhandel uitverkocht.' Toch heeft de uitgever er geen spijt van dat er geen hogere oplage op de markt is gebracht.

Van Steenbergen: 'Tegen iedereen die vraagt waarom we niet meer exemplaren hebben geproduceerd zeg ik: komt u maar eens op maandagochtend een uurtje naar de uitgeverij om de juiste oplage te bepalen. Ik heb nog niemand gezien. Zulke boeken vergen een heel grote investering. Als we maar vierduizend exemplaren hadden verkocht, was een groot deel van de marge weg. Nu de volledige oplage echt de deur uit is, moet je geen spijt hebben van je eerdere beslissing, maar gewoon blij zijn met het behaalde succes.'

Op Twitter verschenen eind november al berichten van boekhandels die nog maar één exemplaar hadden of die collega's vroegen of zij hen een exemplaar konden leveren. 'De boekhandel die echt zijn nek heeft uitgestoken, profiteert nu extra omdat hij nog exemplaren heeft', meent Van Steenbergen. 'Die investering mag ook wel eens worden beloond.' Zo had boekhandel Beatrijs in Oudenaarde 40 exemplaren ingekocht. 'Hij wordt nu overspoeld met vragen van collega's, maar hij wil ze zelf verkopen.'

Op Bol.com werden maandag jl. twee exemplaren tweedehands aangeboden. De 'bol.com boeken outlet' vraagt 179 euro, 'Bij eb en vloed' zelfs 299 euro. Daar komt nog 1.99 euro servicekosten bovenop. Van Steenbergen adviseert consumenten echter eerst door te zoeken bij de reguliere boekhandel. Bij Antiqbook en Boekwinkeltjes is de facsimile niet te vinden. Rob Kok Old Books & Prints biedt op beide sites wél de oorspronkelijke vijfdelige uitgave. Vraagprijs: 75.000 euro.

Is Lannoo ondertussen al begonnen aan een nieuw facsimileproject – als vervolg op Atlas de Wit (11.500 exemplaren verkocht), Atlas Ferraris (19.000) en Nederlandse Vogelen? 'Er zijn wel plannen, maar het is nog te prematuur daar iets over te zeggen', aldus Van Steenbergen. 'In 2015 komen we niet met een nieuwe uitgave. Je moet jezelf in je enthousiasme ook niet voorbij hollen. Als je het te vaak doet, is de verrassing eraf. En: Mensen willen wel zo'n duur boek kopen, maar niet elke maand.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 15 dec)

De Espresso Book Machine in The American Book Center staat non-stop aan (Boekblad)

Op 25 november 2010 nam The American Book Center feestelijk een Espresso Book Machine in gebruik. Sindsdien hebben duizenden mensen via de printer en binder in één ter plaatse een boek laten maken. 'Er is een klant die Middeleeuwse Italiaanse literatuur wil hebben. Hij laat die regelmatig vanuit Google Books drukken.'

Wie maakt er eigenlijk géén gebruik van de Espresso Book Machine? Ongepubliceerde schrijvers die een uitgever voor hun werk proberen te interesseren met een gedrukt boek in plaats van een typoscript. Docenten die hun lesmateriaal in boekvorm voorschrijven voor hun leerlingen. Organisatoren die voor hun evenement een boekje in beperkte oplage willen hebben. De lijst is eindeloos.

Maria Minaya en Steven van Lijnden, die de EBM in het Amsterdamse filiaal van The American Book Center (ABC) bedienen, lopen over van anekdotes over hun klanten. 'Een keer maakte een jongen een verrassingsboekje voor zijn vriendin', zegt Van Lijnden. 'In een oplage van één. Dan blader je het even door als het geprint en gelijmd uit de machine komt. Oeps, snel weer dicht. Dat bleek heel persoonlijk.'

Ook maakte een groep van twintig studenten grafisch ontwerpen ter plekke binnen één dag een boek – met veertien verschillende omslagen. 'En weet je nog, die historicus?', zegt Minaya tegen haar collega. 'Hij had een boek over het rampjaar 1672 gepubliceerd. Dat was al veertig jaar out of print of zo. Dat wilde hij opnieuw beschikbaar maken. Zijn vrienden kochten het allemaal. Dertig, veertig exemplaren.'

Vier jaar staat de Espresso Book Machine deze maand in de zogeheten White Room op de tweede verdieping. In het voorjaar van 2011 volgde een tweede machine in het ABC-filiaal in Den Haag – een alweer iets verbeterde versie. Het gebruik ervan is gestaag gestegen naar zo'n 3000 exemplaren per jaar. Destijds zei eigenaar Lynn Kaplanian-Buller dat 5000 stuks nodig waren om winstgevend te zijn. Dat blijkt toch minder te zijn.

De EBM's die ongeveer een ton per stuk kostten en in vijf jaar worden afgeschreven, draaien 'break-even', zegt ze. Maar het gaat haar zeker niet alleen om de commerciële waarde. 'Ze brengen goodwill en traffic naar de winkels. En ze ondersteunen schrijvers, promovendi, bundelaars.' Ook zijn de mogelijkheden nog niet uitgeput. 'We zouden ook voor uitgevers advanced reader copies kunnen maken.'

Ook Van Lijnden denkt dat er nog altijd groei mogelijk is. 'Printing on demand is een concept dat nog steeds niet is ingeburgerd. En dan is pod in een winkel weer wat anders. Mensen lopen hier nog steeds verbaasd binnen: hè, een printer in de boekwinkel. En vervolgens moeten de mensen die de EBM hebben leren kennen maar net op het moment dat ze een boek willen maken aan ons denken.'

Aanvankelijk dacht The American Book Center de Amerikaanse machine vooral te zullen gebruiken om boeken sneller te kunnen leveren. Klanten zouden niet een of twee weken moeten wachten tot een boek uit de VS was bezorgd – nee, ze zouden hooguit een half uur wachten tot het uit de EBM zou beschikken. De database bevat 3,3 miljoen titels – uit het publieke domein én rechthebbend. [Zie kader.]

Natuurlijk wordt er wel uit de database geproduceerd. Maar niet in enorme aantallen: drie tot vier keer per week, schatten Minaya en Van Lijnden. 'Meestal gaat het om één exemplaar per keer. Ook drukken we wel eens een paar exemplaren van een titel voor onze eigen voorraad,' zegt Van Lijnden. 'Waarschijnlijk komt het omdat er nog te weinig uitgevers titels beschikbaar stellen voor de EBM.'

Al zijn er klanten voor wie de database niets minder dan een uitkomst is. Van Lijnden: 'We hebben ook twee klanten die heel veel romantische fictie lezen. Die willen tot zeven boeken tegelijk uit de catalogus.' Minaya: 'En er is een klant die Middeleeuwse Italiaanse literatuur wil hebben. Hij laat die regelmatig vanuit Google Books drukken. Soms heeft hij zelf een pdf bij zich.'

Van de zelf publiceerde auteurs die het leeuwendeel van de klanten uitmaakt willen maar een enkeling zijn eigen boek te koop aanbieden. De ABC-site biedt er momenteel nog geen vijftig aan. 'Hoewel het heel handig kan zijn', zegt Van Lijnden die zelf Gay and Happy: The International Guide for Gay Men via de EBM aanbiedt. 'Je kan de inhoud blijven aanpassen en zo steeds nieuwe versies maken.'

De meesten willen gewoon een boek in handen hebben – voor zichzelf of een kleine groep. De oplagen blijven dan ook klein. Honderd exemplaren of meer komt maar heel zelden voor. 'Meestal blijft het tussen de tien en twintig,' zegt Minaya. 'Dat komt omdat men boven de tien exemplaren 15 procent korting krijgt. Boven de dertig 20 procent, maar dat is dan weer te veel in één keer.'

In de winkel zie je de EBM-uitgaven dan ook weinig. Vlakbij de machine staan twee planken met uitgaven. Maar dat is meer om te laten zien wat de machine kan dan om te verkopen. Van Lijnden haalt meteen de boeken van de grafische studenten en de historicus te voorschijn. 'Uiteindelijk beslist ook de buyer van een afdeling of hij een boek inkoopt. Het moet wel bij het assortiment passen.'

Zeker de laatste maanden produceert de Espresso Book Machina tijdens openingstijden in Amsterdam bijna non-stop boeken. Klanten doen er daarom goed aan om van tevoren een afspraak te maken. 'We proberen flexibel te zijn,' zegt Minaya. 'Het is zonde als mensen voor niets komen. Als er een grote opdracht is, kan er altijd wel een exemplaar van een andere titel tussendoor.'

Van Lijnden en Minaya staan er tijdens het proces de hele tijd bij. 'Ik werk ook op de afdeling special orders,' zegt Van Lijnden. 'Daar kan ik horen als hij klaar is. Dan ga ik naar beneden om op de knop te drukken. Voor elk exemplaar moet je twee keer op een knop drukken. En je moet regelmatig controleren: ligt het boekblok nog goed? De EBM is niet compleet handwerk, maar wel ambachtelijker dan in een drukkerij.'

Beide doen meer dan alleen boeken produceren. Ze bekijken de bestanden van iedere klant en, als het niet te veel werk is, passen die zo nodig aan. 'Niet iedereen kan een cover maken,' zegt Van Lijnden. 'Dan zorgen wij dat het er goed uitziet. Of mensen maken soms beginnersfouten: zitten alle paginanummers links, wat er natuurlijk gek uitziet als je er een boek van maakt.'

Ook daarin zit een meerwaarde van hun werk, denken beiden. 'Men is blij dat ze, anders dan veel selfpublishing platforms, hier een stem horen en een gezicht zien. Wie iets vraagt, krijgt meteen antwoord,' zegt Minaya.

De klanten mogen zelf niet aan de EBM zitten. Gelukkig gebeurt dat ook weinig. Bordjes met 'staff only' en gele, Amerikaanse waarschuwingsstickers overal zijn afdoende. Het beeldscherm gaat op zwart als de twee medewerkers van hun plek zijn. Het is al moeilijk genoeg met de niet-getrainde collega’s. 'Laatst trok iemand zelf de klep open en trok zo het boekblok eruit,' zegt Minaya. 'Dat moest gerepareerd.'

Ook zonder dit soort incidenten zit er veel onderhoud aan, vindt Minaya die dankzij de EBM haar technisch kunnen heeft ontdekt. Schroefjes gaan na vier jaar loszitten. Snij-messen raken bot. De papierverzamelaar moet maandelijks opnieuw worden ingesteld. Lijm gaat overal plakken waar het niet hoort. Olie moet worden bijgevuld, water afgevoerd. Ze is er zo'n beetje dagelijks mee bezig.

'Dat technisch vermogen moet je wel in huis hebben,' vindt Minaya. 'Dat spreekt niet vanzelf als boekhandel, maar het is echt nodig. Ik ging een keer in New York naar de EBM daar kijken. Die was vies! Zo vies! Dat komt de kwaliteit niet ten goede. De machine gaat dan ook minder lang mee'.

Heel veel aan marketing voor de Espresso Book Machine doet The American Book Cen-ter niet. In het begin gebeurde dat meer. Er was de eenmalige AnyBook Award voor de beste EBM-uitgaven. Wel organiseert de winkel regelmatig Meet Your Book­-events, waar klanten hun boek kunnen voorstellen. Of Pitch Your Book Idea to a Professional Publisher. Binnenkort komt er een nieuwe flyer.

De marketing zou weer geïntensifieerd kunnen, vinden Van Lijnden en Minaya. Maar voorlopig richten de plannen zich op internationale uitbreiding. Nu al is het mogelijk om via het EBM-netwerk je boek ook elders in de wereld te laten drukken. 'Nijgh & Van Ditmar heeft een keer bij wijze van test een boek van Arnon Grunberg geüpload, dat hij daarna in New York gedrukt kon afhalen.'

Via een grossier – Kaplanian-Buller noemt liever geen naam – wordt het eind 2014 echter mogelijk om boeken bij hen in Engeland in kleur te laten drukken én ze, voorzien van ISBN, echt internationaal aan te bieden. Dus automatisch in alle webwinkels ter wereld. 'Dat is op vraag van de klant', zegt Van Lijnden. 'Maar dan zal de EBM weer aantrekkelijker zijn voor nog meer mensen.' 

KADER 1: EBM

De eerste Espresso Book Machine werd in april 2006 neergezet in Washington. Sindsdien groeit het aantal EBM's slechts langzaam. Op dit moment zijn er wereldwijd 71, waarvan de twee in ABC de enige in Europa zijn. Toch blijft de toekomst beloftevol nu ook Amerikaanse ketens als Books-A-Million en Barnes & Noble dit jaar zijn begonnen met testen.

De database bevat momenteel 3,3 miljoen titels. Hoeveel daarvan rechthebbenden zijn, maakt On Demand Books, het bedrijf achter de EBM, niet bekend. De site schermt met grote namen zoals Hachette Book Group, Simon & Schuster en The Perseus Book Group. Maar hoeveel titels zij leveren? En hoe recent die zijn?

De doorbraak wordt tegengehouden door wat CEO Dane Neller van On Demand Books in Publishers Weekly 'het kip-en-eispel' noemde. Boekhandels zijn terughoudend omdat de EBM in hun ogen onvoldoende actueel aanbod bevat. Uitgevers zijn terughoudend omdat de EBM in hun ogen op te weinig plekken staat.

KADER 2: Uitgeven in de boekhandel

De EBM is niet de enige manier waarop boekhandels boeken kunnen uitgeven. Naast de traditionele manier waarop iedere winkel ooit een (vaak regionale) uitgave produceert, is Mybesteller.com enkele jaren geleden met een automatisch uitgeefprogramma: via de boekhandel konden schrijver titels uploaden, die daarna geprint en wel in de schappen neergelegd. Zo ontstonden op het hoogtepunt enkele tientallen labels. Boekhandels zijn ermee gestopt, volgens Peter Paul van Bekkum eerder dit jaar in Boekblad omdat hun focus lag bij overleven en niet bij experimenteren. Hij is inmiddels gestopt met het actief werven van nieuwe winkels.

(Eerder gepubliceerd in Boekblad 11, 2014)

Zie ook:

- Uitgeven in eigen beheer heeft grenzen van de groei nog niet bereikt