VvL wil onderzoeken of leenrecht voor e-boeken goed is voor auteurs (Boekblad)

Het is nog te vroeg om te concluderen of leenrecht voor e-boeken goed is voor auteurs of niet. De Vereniging van Letterkundigen (VvL) wil eerst meer gegevens voor zij haar positie bepaalt.

Dat zegt VvL-secretaris Janne Rijkers, nadat deze kwestie maandagavond op de agenda van de bestuursvergadering stond. 'Wij willen twee dingen. Een fatsoenlijke vergoeding voor auteurs wanneer hun werk digitaal wordt uitgeleend. Dat zou beter kunnen zijn als het leenrecht wordt ingevoerd, maar ook minder. Daarnaast willen we transparantie: auteurs moeten weten wat er met hun werk gebeurt. Maar het moge duidelijk zijn dat we er met alle partijen uit willen komen. Bibliotheken én uitgevers.'

De bibliotheken begonnen twee weken geleden in Brussel een lobby voor de Europese invoering van leenrecht voor e-boeken. Alleen door zelf te kunnen kiezen welke e-boeken zij hun leden aanbieden is de toegang tot vrije informatie in het digitale tijdperk gegarandeerd. De uitgevers zijn daarop tegen. Als iedereen via de bibliotheek gratis of bijna gratis e-boeken kan lezen zijn digitale boeken niet meer rendabel te exploiteren. Dat zakt de langzaam groeiende markt helemaal in elkaar.

De VvL wacht minstens af tot na de royaltyafrekening over 2015 voor zij een kant kiest in deze discussie. 'Het e-lenen heeft dit jaar een hoge vlucht genomen', zegt Rijkers. 'Pas in april, mei kunnen we zien wat dat auteurs heeft opgeleverd. Dan nog blijft er veel veranderen. WPG geeft haar auteurs een vast bedrag plus een vergoeding vanaf een aantal uitleningen. Over 2016 zal waarschijnlijk uitsluitend een vergoeding per daadwerkelijke uitlening worden uitbetaald.'

In ieder geval kan de transparantie beter. 'Wij horen van sommige auteurs dat zij niet eens wisten dat hun boeken via de bibliotheek werden uitgeleend. Dat geldt niet voor WPG: toen zij de pilot met duizend titels begonnen, hebben zij hun auteurs een brief gestuurd. Maar met name auteurs van kleinere uitgeverijen zijn voor verassingen komen te staan.'

Dit betekent overigens niet dat de VvL op dit moment niets doet. De vereniging heeft nauw contact met de bibliotheken en een aantal grote literaire uitgeverijen, waaronder WPG, over de licentie die zij bibliotheken hebben verleend. Later deze maand gaat het bestuur bij de Koninklijke Bibliotheek langs om zich over het e-lenen te laten informeren. Ook in reguliere gesprekken met de VOB, Stichting Leenrecht, LIRA en de Literaire Uitgeversgroep is e-lenen regelmatig onderwerp van gesprek.

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 3 december)

Dit is een vervolg op deze berichten: 

- Bibliotheken in Brussel: geef ons leenrecht op e-boeken

- Nederlands Uitgevers Verbond: leenrecht op e-boeken verstoort de markt

Godert Walter in Groningen na verbouwing kwart groter (Boekblad)

Boekhandel Godert Walter heeft een kantoorruimte en binnentuin bij de winkel getrokken. De verkoopvloeroppervlak is daarom circa een kwart groter geworden.

Godert Walter is een smalle winkel, vertelt eigenaar Allard Steenbergen. 'Door het kantoor met binnentuin erbij te betrekken creëren we een doorkijk naar buiten. Ik schat dat we daardoor van ongeveer zestig naar tachtig vierkante meter zijn gegaan. Gelukkig is het net voor de sinterklaasdrukte af gekomen. Het was keihard werken om het klaar te krijgen, maar het is prachtig geworden en de reacties zijn zeer positief. De tuin pakken we komend voorjaar aan. Daar komt een terras, waar klanten kunnen lezen en eventueel iets kunnen drinken. Het is een klein maar prachtig plekje, met uitzicht zelfs op de Martinitoren.'

De vrijgekomen ruimte wordt gevuld met de rubrieken kunst, architectuur en wetenschap. 'Godert Walter had altijd al een reputatie in architectuurboeken, maar omdat het niet goed ging met de architectenbureaus was dat wat ingezakt. Dat gaan we weer breder neerzetten. Het zijn ook typisch boeken die je goed moet laten zien. Daar krijgen we de ruimte voor.'

Wetenschap is een geheel nieuwe rubriek. Een jaar geleden kondigde Steenbergen al aan dat Godert Walter daarvoor potentie zag in de academische stad die Groningen is, maar de ruimte was beperkt. 'Plaats maken ten koste van andere rubrieken wilden wij niet, omdat deze het allen goed deden. Ze zorgden ook voor de identiteit van Godert Walter. Toen hebben we de plannen in de ijskast gezet, nu kunnen we ze realiseren. Daar komt nog bij dat ik na een jaar een beter idee heb op welke gebieden van de wetenschap wij ons kunnen richten.'

De boekhandel kan de verbouwing uitvoeren omdat Godert Walter een goed jaar achter de rug heeft. Steenbergen en zijn compagnon Erwin de Vries namen de boekhandel per 1 oktober vorig jaar over van Erik Kweksilber, die bijna vier decennia het gezicht van de winkel was. Sindsdien 'laat de omzet een plus zien,' zegt Steenbergen zonder cijfers te noemen. 'We werken met een kleiner team waardoor de personeelkosten ook lager zijn.'

Hij verklaart de groei door de algehele opbloei van de markt. Maar ook: 'Wij hebben de vaste klanten kunnen behouden en tegelijk vanuit ons eigen netwerk nieuwe klanten getrokken, ook jongeren. Het lijkt er op dat veel klanten kleinere, gespecialiseerde winkels nog steeds waarderen. Een plek waar je je in een huiskamer voelt, waar er over boeken gepraat wordt en waar je af en toe een bijzonder boek vindt dat niet overal ligt. Wellicht heeft dat ook te maken met het groeiend besef bij mensen van de lokale economie. We krijgen bijvoorbeeld steeds vaker klanten die voorheen op internet bestelden, maar nu graag ons de bestellingen gunnen.'

Een ander initiatief deze zomer was de introductie van de website Duitseboeken.nl – dat deels het gat opvult dat het faillissement van speciaalzaak Die Weisse Rose in Amsterdam opvult. Steenbergen: 'In Groningen weet men Godert Walter wel te vinden voor Duitse boeken, maar we wilden graag uitbreiden, vandaar deze website. Deze is eenvoudig van opzet maar biedt wat het belooft: Duitse boeken voor (lage) Duitse prijzen. Wij hebben ook de rubriek in de winkel iets uitgebreid. En via mijn compagnon, die leraar Duits is en ook Duitse leerboeken schrijft , hebben we een goed netwerk onder de juiste mensen. We kunnen daardoor hele gerichte mailingen plaatsen en krijgen bestellingen uit heel Nederland.'

(Eerder gepubliceerd op Boekblad, 2 dec)

Zie ook:

- Godert Walter heeft nieuwe eigenaren (okt 2014)

Nautische boekhandel Datema Amsterdam verhuist naar Gorinchem (Boekblad)

Nautische boekhandel Datema Amsterdam verruilt de Prins Hendrikkade in Amsterdam voor het Eind in Gorinchem. Reden: de slechte bereikbaarheid van het centrum van Amsterdam.

Datema Amsterdam is dé specialist op het gebied van zeekaarten en -boeken in het Nederlandse taalgebied. Tachtig procent van de klanten komt dan ook van buiten Amsterdam, vertelt eigenaar Joop Datema. 'En het merendeel komt met de auto. Wij horen van hen dat ze steeds meer moeite hebben met de bereikbaarheid en het parkeren. Daarbij verschuift de omzet geleidelijk van de winkel naar de webshop. Daarvoor hoef je dus niet op een A1-lokatie in Amsterdam te zitten.'

De keuze voor Gorinchem is in wezen toeval. Vanaf het moment dat Datema en zijn partner Marja Klijnkramer dit voorjaar besloten open te staan voor veranderingen, redeneerden zij, zouden zich vanzelf mogelijkheden aandienen. Dat bleek een sfeervol pandje te zijn in het historische centrum van Gorinchem, met de haven voor de deur. Datema: 'De omgeving past heel goed bij ons. Ik vind het er zelfs nog mooier dan hier. En op 250 meter zit een parkeerterrein waar 400 auto's kunnen staan voor 1 euro per uur met een maximum van 3 euro per dag.'

Voor de klanten van Datema Amsterdam – de naam blijft gehandhaafd – maakt de verhuizing weinig uit. 'Onze klanten maken zeilreizen van vier, vijf weken of nog langer. Die willen dan best de moeite nemen om bij hun voorbereidingen een stuk te rijden. Daarbij: mensen uit het Noorden vonden Amsterdam al te ver en mensen uit Amsterdam vinden alles buiten de Ring al buitenland. En voor onze klanten uit België is Gorinchem juist interessanter.'

De winkel op de Prins Hendrikkade was gisteren voor het laatst open. De nieuwe winkel opent op 11 januari. Datema Amsterdam gaat dan terug van 190 vierkante meter naar 120 vierkante meter. 'Met de loze meters die we nu hebben is dat geen enkel probleem', aldus Datema. 'Een kwestie van indikken.' En het scheelt enorm in vaste lasten. 'Niet alleen door de kleinere ruimte. We hoeven ook geen parkeervergunning voor de bedrijfswagen of een verplichte alarminstallatie met inbraakpreventie te hebben, zoals in Amsterdam. Alles bij elkaar gaan de kosten bijna met een derde omlaag.'

Datema kan niet precies voorspellen wat de verhuizing met de omzet doet, maar heeft alle vertrouwen in de toekomst. 'De verhouding van de omzet is nu 70 procent winkel en 30 procent webshop. Dat zal verder naar elkaar groeien, ook omdat we net een nieuwe site hebben gelanceerd. Dat moet een gunstig effect op de webverkoop hebben. En dat is voor een groot deel extra omzet, want onze totaalomzet blijft groeien.'

Gunstig is ook de introductie van digitale navigatieproducten in het afgelopen decennium. Want terwijl Datema Amsterdam die vanzelfsprekend is gaan verkopen, gaat dat niet ten koste van de verkoop van papieren producten. 'Op een boot heb je twee accu's. Er is verder geen enkele stroomvoorziening. Als die uitvalt wil je toch iets bij de hand hebben om je weg te kunnen vinden. Dus zolang mensen met de boot reizen willen maken, blijft het met ons wel goed gaan.'

De verhuizing naar Gorinchem is de tweede grote verplaatsing uit de geschiedenis van de nautische boekhandel. Het bedrijf, opgericht door de vader en een oom van Joop Datema, begon in 1955 in Delfzijl. In 1996 opende het een vestiging in Amsterdam, waarna een jaar later het oorspronkelijke filiaal in Delfzijl werd verkocht. Dat bedrijf, met vestigingen in Delfzijl en Rotterdam, richt zich tegenwoordig op de verkoop van elektronische nautische data en veiligheidsproducten aan voornamelijk scheepvaartbedrijven.

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 27 nov)

Xenia Kasper geeft volgende boek zelf uit (Boekblad)

Thrillerschrijfster Xenia Kasper geeft haar volgende boek zelf uit. Alecto, het derde boek over misdaadverslaggeefster Maja van Tijl, verschijnt in de tweede helft van april.

Kasper kiest voor deze weg omdat ze alles onder controle wil houden. 'Daar sta ik om bekend', vertelt ze. 'Toen mijn eerste boek verscheen in 2007 was zelf uitgeven überhaupt nog geen optie, dus moest ik wel met een uitgeverij werken. Ik kende niemand, ik wist niets van uitgeven en de mogelijkheden waren er niet naar. Nu wel. Zo zijn er door de crisis veel mensen ontslagen. Daardoor heb ik tegenwoordig ruime keus aan freelancers die ik kan inhuren. Ook is het financieel risico minder groot geworden nu ik weet dat ik een vaste groep lezers heb. Van mijn vorige boeken verkocht ik tussen de 10.000 en 25.000 exemplaren.'

Kasper werkt samen met FC Klap. Ze kent deze uitgeverij goed omdat zij manager is voor tv-presentatoren Linda de Mol, Bridget Maasland, Yolanthe Sneijder Cabau en Do en FC Klap veel omroep-gerelateerde uitgaven maakt. Mogelijk verschijnt Alecto ook onder het label van FC Klap. Haar redacteur wordt Linda Crombach, die ook voor haar eerste vijf boeken bij Truth & Dare en Mistral (destijds imprints van de Foreign Media Group) haar redacteur was. New Book Collective verzorgt de verkoop – het bedrijf biedt de thriller binnenkort aan de boekhandel aan.

'Bij een uitgeverij moet je werken met de mensen die er werken', legt de van oorsprong Duitse Kasper uit. 'Ik heb daarmee altijd geluk gehad, maar het moet maar net klikken. Dat geldt ook voor een vertaler. Ik schrijf mijn boeken in het Duits. De uitgeverij zocht daar een vertaler voor. Nu heb ik zelf een aantal mensen gezocht, een proefvertaling laten maken en voor Barbara Mounier gekozen. Zij heeft mij net de eerste honderd pagina's gestuurd, die ik deels al gelezen heb. Ik ben echt tevreden. Ik vind het ook heel erg fijn dat ik daar nu rechtstreeks met haar contact over kan hebben.'

Kasper vindt het wel een uitdaging om zelf het financiële risico te lopen. 'Af en toe word ik om twee uur 's nachts wakker en pak ik gelijk mijn notitieblok. Heb ik daar wel aan gedacht? Ben ik dat niet vergeten? Komt het echt uit? Omdat ik een vertaler nodig heb is het voor mij nog duurder en al heb ik mijn publiek, ik ben helaas  geen Saskia Noort of Esther Verhoef die behoorlijke aantallen verkopen.' Ze noemt niet de hoogte van haar investering, maar gering is die niet. 'Uitgeverijen investeren zeker in de beginjaren erg veel in een auteur, daar ben ik me zeker van bewust. Daar ben ik ook dankbaar voor.'

Kasper debuteerde met 381/2: 1 man & 2 minnaars, dat in het najaar van 2007 twee weken in de Bestseller 60 stond. Ook Chimaera (2011) en Nemesis (2014) haalden de Bestseller 60. Voor het laatste boek was ze overgestapt naar Luitingh-Sijthoff. Ze gaat daar allerminst met onvrede weg. 'Maar ik wil graag zelf het avontuur aangaan en alles leren van wat er bij het uitgeven komt kijken. Dat ik eng vind en me soms erg onrustig voel omdat het de eerste keer is en ik dus niet de volledige controle kan hebben zoals ik dat graag heb, hoort er bij. Dat is alleen maar goed.'

Alecto telt circa 400 pagina's en kost 18,99 euro. De thriller – tagline: 'vergelding is slechts een kwestie van tijd' – begint de ontvoering van Maja's zoon door onbekenden. De misdaadverslaggever ontdekt een verband met de moordzaak op een bekende zanger. 'Maar wanneer er nog meer slachtoffers vallen, staat Maja voor een raadsel', vertelt de flaptekst. 'Samen met haar team en de politie komt ze een bizarre en tragische gebeurtenis uit het verleden op het spoor. In een race tegen de klok is het echter alleen Maja die oog in oog komt te staan met de wraakzuchtige dader.'

Kasper is niet de eerste bestsellerauteur die in eigen beheer gaat uitgeven. Paulien Cornelisse (Taal is zeg maar echt mijn ding) geeft haar roman De verwarde cavia volgend jaar zelf uit. Tv-presentator Wilfred Genee (Wijsneus, Vullen of voeden) bracht zijn kookboek Wedden dat het lekker is! Favoriete gerechten van voetbalsterren in oktober uit bij Brave New Books. Het is momenteel het bestverkochte boek van het self-publishing platform. En Nederlandse populairste vlogger Enzo Knol bracht zijn boek weliswaar onder bij FC Klap, maar verkoopt Knolpower! uitsluitend zelf.

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 1 dec)

Gouden Ganzenveer 2016 voor Xandra Schutte

Dat heeft Gerdi Verbeet, voorzitter van de Academie De Gouden Ganzenveer, zojuist bekend gemaakt in het tv-programma Opium. Schutte is sinds 2008 hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer, maar publiceert ook essays in andere media. Over literatuur, kunst, feminisme en tal van sociologische thema's. Ook is ze vaste gast in het radioprogramma OBA Live en is ze als gastdocent verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, waar ze het college journalistiek & kritiek verzorgt.
'Door de combinatie van schrijftalent, creativiteit, eigenzinnigheid en kwaliteitsbesef met het vermogen tot faciliteren en stimuleren van jongere generaties, levert Schutte in verschillende hoedanigheden een gezaghebbende bijdrage aan de Nederlandstalige cultuur,' motiveert de Academie in het persbericht haar keuze. 'Zij wist De Groene Amsterdammer om te vormen tot een breed en bloeiend platform voor serieuze essayistiek en journalistiek en tot broedplaats voor jong journalistiek talent.'
Schutte krijgt de prijs uitgereikt op 21 april 2016. Een weerslag van de bijeenkomst in hotel The Grand in Amsterdam wordt vastgelegd in een speciale uitgave – door mij, inmiddels voor de elfde keer.

Zie ook enkele portretten van eerdere winnaars van de Gouden Ganzenveer: David van Reybrouck,Ramsey Nasr, Annejet van der Zijl en Joost Zwagerman.

Opeens had Paul Baeten Gronda door hoe hij moet schrijven (Knack)

Paul Baeten Gronda is volwassen geworden als schrijver. Zijn vijfde roman, Wanderland, is zijn beste tot nu toe. Slim geconstrueerd en ontroerend. Niet toevallig probeerde hij zich meer dan ooit te beperken tot de essentie.

Wanderland is de eerste roman die hij niet a priori als een oefening beschouwde, vertelt Paul Baeten Gronda. Voor zijn debuut Nemen wij dan samen afscheid van de liefde (2008) wilde hij onderzoeken of hij überhaupt een boek kon schrijven. 'In productievorm is dat alleszins gelukt'. Voor Onder vrienden (2011) zocht hij doelbewust 'een zekere lichtheid'. Straus Park (2013) moest 'een soort Great American Novel worden: een boek met een grote reikwijdte, die de hele wereld in zich opzuigt'. En zo was er iedere keer een soort opdracht die hij zichzelf gaf.

'Niet dat ik nu denk volleerd te zijn, maar ik wilde eens stoppen met proberen', zegt de inmiddels 35-jarige Baeten Gronda. 'Ik wilde nu gewoon zitten en scènes schrijven. Met zo min mogelijk filters en zo veel mogelijk botte eerlijkheid in de scènes. Ik had ook allerlei idee-fixen over wat een goed boek moet zijn. Een hoofdstuk moet minimaal tien bladzijden tellen om betekenis te hebben. Nonsens, natuurlijk. Wanderland bevat heel veel korte hoofdstukken omdat ze niet langer hoefde te zijn. Al dat soort dingen heb ik losgelaten, zodat ik me kon concentreren op de essentie: scènes.'

Of het daaraan heeft gelegen of niet, in zijn vijfde roman overtreft Baeten Gronda zichzelf. Wanderland is een ontroerend en slim geconstrueerd onderzoek naar eenzaamheid. Hoofdpersoon is de kunstenaar Igor Nast die wordt verlost van zijn gevoel dat het licht in de wereld dooft als zijn vader – die hij al jaren niet meer had gezien – op sterven ligt. Gesommeerd om naar Zwitserland af te reizen bevindt hij zich plots weken te midden van zijn halfbroers en -zus. Als zijn vader hem inwijdt in het geheim van zijn leven, vindt Igor voor het eerst verbinding met zijn familie.

Helemaal in één keer tot de kern raakte hij bij het schrijven trouwens niet, bekent de auteur. 'Aanvankelijk probeerde ik een Great European Novel te schrijven. Ik had pagina's en pagina's over kunstgeschiedenis, fysica, de motor achter de kunsthandel. Maar al schrijvende zag ik dat het verhaal er niet beter door werd. Ik heb het allemaal geschrapt, al zie je wel restanten van die versie terug in het boek. Ik ontdekte toen dat ik me het best kon focussen op de scènes, en dan het liefst die tussen de grote dramatische momenten in. Niet de begrafenis, maar een etentje een paar dagen later.'

En toen gebeurde het wonder: 'Plots had ik door hoor hoe ik moest schrijven. Wat mijn ritme was, mijn oerstem. Niet dat ik wil beweren dat ik de komende vijftig jaar op exact dezelfde manier zal blijven schrijven, maar ik had wel voor het eerst het gevoel: ik heb mijn plek gevonden. Dat was een fantastisch gevoel. Ik hoefde niet meer na te denken over hoe ik het verhaal moest vertellen, ik kon me helemaal concentreren op het verhaal zelf. Ik hoop dat als ik terug begin te schrijven aan een roman ik dat gevoel terugvind. Voor twee kortverhalen die ik inmiddels heb geschreven, was dat zo.'

Hoe klinkt de oerstem van Paul Baeten Gronda?

'Met veel humor erin – al dan niet geslaagd. Maar vooral met wat voor mij voelt als de juiste balans tussen wat je wel en niet vertelt. In bijvoorbeeld Freedom besteedt Jonathan Franzen de eerste negentig pagina's aan het uitleggen van de psychologische motivatie van zijn personages. Zó expliciet, dat wil ik niet. Maar ik weet niet of ik dan zo impliciet wil zijn als Raymond Carver, van wie ik erg hou. Een boek moet wel een verhaal hebben. Een lezer moet het idee hebben dat het boek ergens heen gaat. Anders wordt het niet goed. Misschien leer ik door het scenario voor een tv-serie die ik nu schrijf, nog meer de kant van Carver op te gaan.'

Je maakt samen met Tom Lenaerts een fictievere voor [de Vlaamse omroep] één.

'Ja. In het scenario gaat het helemaal niet om stijl of ritme. Ik schrijf in wezen een technisch document zoals je die nodig hebt om een IKEA-kast in elkaar te zetten. Het gaat tegen mijn natuur in, maar het helpt wel om beter te leren hoe je iets toont. Je kunt niet schrijven: de hoofdpersoon heeft heimwee. Je moet een oplossing verzinnen om dat gevoel duidelijk te maken zonder dat te benoemen.'

Helpt het vinden van je oerstem ook om dichter bij je thema te komen?

'Ik denk dat na vijf boeken stilaan duidelijk is dat ik altijd schrijf over familie, eenzaamheid, het stukgaan van geïdealiseerde liefde. Dat is niet erg. In de muziek heeft een band een herkenbare sound – na drie seconden weet je: o nee, deze sound, Coldplay! In de schilderkunst zie je hetzelfde. In de literatuur zou het net zo geaccepteerd moeten zijn dat een schrijver een eigen geluid heeft. Er zijn maar weinig schrijvers met zo veel talent dat ze elke keer een totaal ander boek schrijven. Bij de meeste schrijvers zie je in hun oeuvre alleen een evolutie binnen een bepaald soort boek. De ene keer ligt meer nadruk op humor, de andere keer op plot, maar de essentie blijft hetzelfde.'

Maar wat zie je als de essentie van Wanderland?

'Dat is voor iedere lezer anders, merk ik. Voor de een is het een verhaal over een vader-zoonrelatie, voor de ander over een man die de liefde terugvindt bij zijn broers en zussen, voor een derde is het een puur liefdesverhaal. Voor mij gaat het natuurlijk over al die zaken. Maar het liefst blijf ik buiten dat soort discussie. Ja, als iemand zoals jij me expliciet vraagt naar de essentie, dan geef ik antwoord. Maar ik vind het het mooist dát er zoveel interpretaties zijn. Iedere interpretatie zegt iets over de lezer zelf, die blijkbaar door het boek iets over zichzelf heeft ontdekt.'

Dus als ik zeg dat Wanderland over eenzaamheid gaat?

'Nou ja. Het zegt natuurlijk ook iets over mij. Wanderland gaat ook over mij. Net als Igor Nast heb ik het nodig om alleen te kunnen zijn én kan ik het anderzijds niet aan. Dat maakt het moeilijk voor mensen om mij in te schatten. Ik heb vaak zin een hele dag in mijn eentje te schrijven, en 's avonds kan ik dan opeens zin heb om naar familie te gaan om samen pasta te eten. Wel heb ik een dochter, dat maakt mijn eenzaamheid al anders dan die van Igor Nast. In mijn geval zijn ook niet alle bruggen naar andere mensen ontploft. Igors zus en zijn moeder zijn gestorven. Zijn oudste broer heeft hij al zeker tien jaar niet gebeld.'

En zijn grote liefde, Charlie Days, heeft hij in een woedeaanval vermoord. Althans, dat zou een lezer kunnen denken.

'Hij is er onduidelijk over. Je zou dat inderdaad kunnen vermoeden. Ik heb er alleszins geen moeite mee als lezers dat doen. Maar ik denk niet dat hij iemand zou vermoorden. Dat zit niet in hem. Charlie Days verdwijnt.'

En dan heeft Igor nog een laatste strohalm, die hij – nadat hij weet wat zijn vader zijn hele leven tevergeefs heeft nagejaagd – aangrijpt om aan zijn eenzaamheid te ontsnappen. Namelijk zijn halfbroers en -zus, hoewel hij die nooit heeft gekend.

'Hij heeft meer contact met ze gehad dan jij denkt. Igor zag ze vroeger ieder jaar op vakanties en zo. Alleen de laatste tien, vijftien jaar is er nauwelijks contact geweest. Maar ja, als Igor aan het einde op het vliegtuig naar L.A. stapt, heeft hij stappen gezet om het tij te keren. Hij mist zijn neefje Mirko al. Hij denkt met een glimlach aan zijn zus die het appartement aan het inrichten is dat hij haar heeft geschonken. Igor is wel blij om te vertrekken. Hij is nog steeds solitair. Maar hij is niet meer dezelfde gewichtloze vogel. Je kan je voorstellen dat hij vanaf nu zijn familie wél belt. Dat ze bijvoorbeeld afspreken om elkaar tenminste een keer per jaar te zien.'

Ook dat hou je impliciet.

'Ja, ja. Het is genoeg om wat licht door het duister te laten schijnen, ik hoef er geen lamp van 500 watt op te zetten om de verandering bij Igor te tonen.'

Vind je Wanderland dus zelf ook je beste boek tot nu toe?

'In alle eerlijkheid: ik laat het waardeoordeel over aan anderen. Stel dat iedereen zegt: je vorige boek is beter, dan zou ik dat betreuren maar wel geneigd zijn dat te geloven. Dan ben ik blijkbaar niet geslaagd in mijn opzet. Vooral de allereerste reactie is voor mij heel belangrijk: de reactie van mijn redacteur. Zij is een nieuwe redacteur voor mij, nadat ik met Robbert Ammerlaan ben meeverhuisd naar zijn uitgeverij Hollands Diep. Toen zij zei dat ze geraakt was door dit verhaal en ik zag dat ze het meende, viel er een gewicht van vijftig ton van mijn schouders af. Het werkte dus.'

En nu is het boek al snel na verschijnen herdrukt.

'Inderdaad, vorige week. Dat is mooi, ik kan het geld wel gebruiken. Hopelijk heb ik een keer een bestseller. Alles bij elkaar heb ik nu een stuk of vijftien, twintig reacties gekregen. Van mijn uitgever, van de eerste recensent, van vrienden. Men is er echt door geraakt. Dat is het belangrijkst. Voor Straus Park kreeg ik goede recensies: drie, vier sterren. Maar men schreef dat het goed was gedaan, men was er – tot mijn verbazing, moet ik zeggen – niet door geraakt. Terwijl ik ernaar streef boeken te schrijven die iets met de lezer doen. Want dat zijn uiteindelijk de boeken die echt iets achterlaten bij mensen, de boeken die je met je mee blijft dragen.'

Als lezers zeggen geraakt te zijn, weet je ook zeker dat je niet alleen gelezen wordt omdat je een bekende naam hebt, door bijvoorbeeld je columns voor Knack Focus. Want in Nederland wordt je volgens mij nauwelijks gelezen.

'Dat klopt. Ik word sinds mijn tweede boek altijd wel besproken in Nederland. Positief ook: drie sterren of meer. Maar verkoop? Heel weinig. Ik haal maar vijf procent van mijn verkoop in Nederland. Ik vraag me dan wel eens af: ben ik wel een schrijver? Ik heb het er weleens over met Stijn Meuris, met wie ik ben bevriend. We kennen allebei het gevoel dat er een moment komt waarop iemand tegen ons zegt: "Maar wij hebben u door!" Pas sinds Straus Park door buitenlandse uitgevers is beoordeeld, is dat gevoel minder geworden. Lectoren van uitgeverijen als Penguin, Gallimard, Random House Duitsland – echt niet de minsten dus – schreven heel positieve rapporten over mijn boek. Ik heb ze gelezen. En die weten echt niet wie Paul Baeten Gronda. Die lof is alleen gebaseerd op de tekst. Heel fijn. Straus Park komt nu in juni uit in het Duits.'

Wie weet wordt Wanderland je doorbraak in Nederland.

'Ik hoop al langer op een doorbraak in Nederland, maar misschien is dit boek er meer geschikt voor dan Straus Park. Dat boek ging over familieverhoudingen en de Tweede Wereldoorlog. Het speelde ook deels in Amsterdam tijdens de oorlog. In Vlaanderen bestaan zulke boeken niet, maar in Nederland is dat bijna een genre op zich. Waar in Vlaanderen de reactie was: waarom moet een Vlaming hierover schrijven?, zijn er in Nederland gewoon betere boeken in het genre. Straus Park viel er daarom een beetje tussenin. Wanderland bespeelt veel directer een universele emotie – en op basis van de eerste reacties weet ik dat het boek dat met succes kan doen.'

(Eerder gepubliceerd op Knack.be, 1 dec) 

Zie ook:

- Over 'Straus Park' en eerder werk

Passa Porta in Brussel opent ramsjwinkel (Boekblad)

De zelfstandige boekhandel Passa Porta in Brussel heeft begin deze maand een eigen ramsjboekwinkel geopend: Passa Porta II.

De winkel is honderd vierkante meter groot en is gevestigd in de Léon Lepagestraat, een zijstraat van de Antoine Dansaertstraat waar al elf jaar de hoofdvestiging zit. Het aanbod bestaat uitsluitend uit ramsj. ‘Hoofdzakelijk ingekocht bij Tialda, maar ook van Het Paard van Troje en individuele uitgeverijen’, vertelt eigenaar Ludovic Bekaert. ‘Zo hebben we met een heel strenge selectie een aanbod samengesteld van boeken die we zelf ook graag zouden willen lezen.’

Het idee voor een modern antiquariaat is ontstaat uit het succes van incidentele verkoop van ramsj. ‘Drie keer per jaar hebben we een paar tafels gevuld met ramsj. Er was veel vraag naar, mensen waren blij dat het er was en het stond de verkoop van ons gewone aanbod niet in de weg. Dat bleef men ook gewoon kopen. Ik wilde er meer mee doen, maar ik had er in de winkel te weinig ruimte voor en het combineer niet optimaal met wat we hadden.’

Twee jaar lang zocht Bekaert daarop naar een geschikte locatie: niet te groot, niet te klein, niet te duur én op maximaal 200 meter van de hoofdwinkel. ‘Dit is een heel geschikte winkel, met een mooie parketvloer en goede verlichting. De Léon Lepagestraat is geen echte winkelstraat, al zijn er wel wat winkels, maar wij hopen dat we eraan kunnen bijdragen dat het een winkelstraat wordt.’ 

Tot drie jaar geleden had De Slegte in Brussel een filiaal. Na sluiting daarvan is er nergens in Brussel Nederlandstalige ramsj te koop, vertelt Bekaert. Franstalige ramsjketens als Bibliopolis hebben ook wel een Nederlandstalig aanbod, maar: zeer bescheiden. Er is ook maar een Nederlandstalig antiquariaat: Het ivoren aapje, op het Begijnhofplein. Passa Porta II merkt dan ook gelijk dat er een behoefte was: ‘De reacties zijn zeer positief. Ik verwacht nu al dat we in februari of maart break-even draaien.’

(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 25 nov)

NUV: Leenrecht voor e-boeken verstoort de markt

Leenrecht voor e-boeken zou de markt te zeer verstoren. Dat is de boodschap waarvoor de Federation of European Publishers (FEP), waar het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) lid van is, lobbyt in Europa. [Een vervolg op dit bericht]

Dat vertelt Martijn David, secretaris van de Groep Algemene Uitgevers (GAU). Hij is net terug uit Straatsburg, waar afgelopen woensdag de vijfde 'Auteur-Uitgever dialoog' plaatsvond. Op dit jaarlijkse evenement georganiseerd door de FEP, spreekt een koppel over hun samenwerking: dit jaar de Zweedse thrillerschrijver Håkan Nesser en zijn uitgeefster Eva Bonnier. De introductie werd verzorgd door Europarlementariër Mary Honeyball. 'Er is ook altijd een diner. Daar waren ruim twintig Europarlementariërs en een aantal politiek assistenten bij aanwezig', aldus David.

Een week nadat de Nederlandse bibliotheken in Brussel pleitten voor leenrecht voor e-boeken, stond dat onderwerp niet expliciet op de agenda in gesprekken met Europarlementariërs. Maar het standpunt van uitgevers is duidelijk: dat leenrecht moet er niet komen. Invoering ervan zou bibliotheken in staat stellen e-boeken onbeperkt gratis beschikbaar te maken, waardoor uitgevers e-boeken niet meer commercieel rendabel kunnen exploiteren. 'En dan brengen ze helemaal geen e-boeken meer op de markt. Daar is de bibliotheek én de consument niet bij gebaat.'

Bibliotheken willen principieel de vrije keus om uit het aanbod die digitale titels aan hun leden aanbieden die zij relevant en belangrijke achten. Bibliotheken verschaffen vrije toegang tot informatie. Dat willen ze ook doen in het digitaal tijdperk. Uiteraard tegen een billijke vergoeding voor de rechthebbenden, zoals dat ook gebeurt met het leenrecht op fysieke boeken. Momenteel betalen uitgevers per uitlening 0,1316 euro voor een boek, 0,17 euro voor een luisterboek, 0,3254 euro voor een cd en een dvd en 0,5582 euro voor een multimediaproduct.

Volgens David werkt een principieel leenrecht disruptief. 'Stel, het leenrecht op e-boeken wordt ingevoerd en er komt een nieuwe Joris Luyendijk of nieuwe Dan Brown uit. Je wilt dat op het strand in Lanzarote downloaden. Ga je dat dan gratis doen bij de bibliotheken – want die hebben dan het recht om dat zo aan te bieden ­– of voor tien euro bij Bol, Amazon of waar dan ook? Het antwoord spreekt voor zich. In Denemarken zijn bij wijze van experiment een tijdje alle digitale boeken via de bibliotheek beschikbaar geweest. De e-boekmarkt was in no-time in elkaar gestort.'

Het leenrecht voor fysieke boeken zoals dat inmiddels twintig jaar geleden is vastgelegd, werkt anders. 'Een lener moet dan naar de bibliotheek toegaan om het boek te kunnen lenen en een paar weken later opnieuw: om het weer terug te brengen. Dat is wezenlijk anders dan vanuit je luie stoel een e-boek downloaden.' Daarbij garandeert het leenrecht op fysieke boeken al dat bibliotheken vrije toegang tot informatie kunnen bieden. 'Er bestaat immers geen e-boek waar niet ook een papieren boek beschikbaar van is. Dat kunnen bibliotheken altijd kopen.'

David geeft toe dat het mogelijk is om wettelijk of in onderling overleg vast te leggen onder welke voorwaarden bibliotheken e-boeken mogen uitlenen – maar dan moet de Europese wetgeving worden aangepast. Zo zou het one copy one user-principe kunnen worden ingevoerd, anders dan het one copy multiple user-principe dat bibliotheken nu hanteren. Ieder ingekochte e-boek kan dan maar een keer tegelijk worden ingekocht – en geen enkele bibliotheek zal duizend exemplaren van een nieuwe Joris Luyendijk of Dan Brown willen inkopen om die vervolgens maar één keer uit te lenen.

Maar, zegt David, die afspraken máken uitgevers en bibliotheken al. 'Wij werken veel en graag met bibliotheken samen. Er zijn via de KB momenteel op basis van licenties al 10.000 titels beschikbaar. Zo is het mogelijk om e-boeken uit te lenen én e-boeken gezond te exploiteren. Daarbij is ook ruimte voor innovatieve streaming modellen zoals Mofibo, Bliyoo en Elly's Choice. Die zouden evenmin kans meer krijgen als alle macht bij de bibliotheken komt te liggen. Zo'n gezonde markt is ook beter voor de auteur, die maar een paar cent aan een uitlening overhoudt en een paar euro aan een verkoop.'

Begin volgende maand komt de Europese Commissie met haar standpunt over de herziening van de auteursrecht. Daarin zou niets staan over het leenrecht voor e-boeken. Dat is vreemd volgens een aantal Europarlementariërs omdat het parlement daar in het zogenaamde Reda-rapport met zoveel woorden om had gevraagd. Maar David nuanceert dat: 'Nee, ze hebben gevraagd om een onderzoek naar de mogelijke gevolgen. Het zal uit de praktijk moeten blijken wat het beste werkt. Ik wijs dan op het experiment in Denemarken.'

Naast een mogelijk onderzoek speelt de rechtszaak die de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) in 2013 is gestart tegen Stichting Leenrecht. Het NUV is daar als belanghebbende partij namens de uitgevers tussengekomen. Het doel van de rechtszaak is het leenrecht voor e-boeken af te dwingen door middel van een principiële uitspraak van het Europees Hof van Justitie. Inmiddels heeft de Haagse rechtbank de vragen geformuleerd waarover het Hof zich gaat buigen. Zulke procedures duren echter lang. 'Vooralsnog is er nog geen datum vastgesteld om te pleiten', zegt David.

Zie ook:

- Bibliotheken in Brussel: geen ons leenrecht op e-boeken

Ik kom terug: Natuurlijk legt moeder-Van Dis de uitgelezen boeken op de stapel KW

'Maar wat deed dat vele lezen met haar? Terwijl ik De bekentenissen van Zeno alleen maar rokend had kunnen lezen of me om het hoofdstuk moest afrukken bij Ik Jan Cremer, legde zij een roman na lezing onbewogen op de stapel KW – Kan Weg.'

(Uit: Ik kom terug, Adriaan van Dis, p. 72)

Adriaan van Dis' moeder, dat wil zeggen: de moeder die hij presenteert in zijn Libris-winnende roman Ik kom terug, hield van lezen. Haar hele leven lang. Drie à vier boeken per week, de een na de ander. Als moeder en zoon begin jaren zestig tegelijk in de huiskamer lazen 'haalde zij makkelijk zestig bladzijden per uur. Ik sukkelde tegen de twintig.' Maar ja – zie het bovenstaande citaat – wat deed het met haar?

De suggestie is dat de moeder, anders dan de latere schrijver zelf, alleen maar las om de tijd te doden. Of op zijn best om escapistische redenen. De voorliefde voor esoterie doet ook vermoeden dat ze het genot van een literaire sensatie niet kende. 'Als een detective te spannend werd', staat er ook nog, 'legde ze hem weg om de zenuwen met een ernstiger boek af te koelen.'

Maar Van Dis' moeder was gewoon ouder. Welke vijftigplusser voelt nog de behoefte te kettingroken bij een meeslepend boek? Om zich af te rukken bij een seksueel opwindend boek? Als je zelf nog een tiener bent snap je dat niet.

Ikzelf behoor nog niet tot die leeftijdscategorie, maar ik merk wel hoe makkelijk ik tegenwoordig een boek na lezing onbewogen op de stapel KW leg – Kan Weg. Mijn boekenkast is vol, waarom zou ik ruimte maken voor een roman die 'best aardig' was? Alleen boeken van een auteur die ik volg mogen in de kast. En boeken ja die me echt iets doen. Maar die worden steeds zeldzamer.

 Later in Ik kom terug blijkt dat deze theorie inderdaad voor Van Dis' moeder opgaat. In Indië, vertelt ze op p. 190, leende de officiersvrouwen elkaar 'gesuikerde verhalen over kleuterjuffrouwen die met rijke planters trouwden'. Een boek als Rubber van Madelon Székely-Lulofs hield ze voor zichzelf. Zulke schandalige romans, die het leven van de planters eerlijk beschreven, durfde ze niet uit te lenen.

Ze wist dus echt wel onderscheid te maken tussen goede literatuur en flutboeken.

Zie ook:
- De 'gevreesde' schrijver van Thomas Verbogt
- Niña Weijers in 'De consequenties' over literatuurliefhebbers

Story Terrace breidt uit met crowdfunding-platform (Boekblad)

Story Terrace, dat levensverhalen in boekvorm verkoopt, heeft zijn aanbod verrijkt met een crowdfundingplatform. Via Storystarter kunnen consumenten gezamenlijk een biografie cadeau doen – en tegelijk foto's en herinneringen aandragen.

Story Terrace verkoopt via het platform exact dezelfde producten: een standaard Story Boek vanaf 1500 euro of een op maat gemaakte biografie. Alleen: nu kunnen bijvoorbeeld alle kleinkinderen gezamenlijk een boek voor hun opa kopen. Daarbij kunnen ze op het platform foto's uploaden en verhalen bijdragen, zodat ze meer doen dan alleen geld neerleggen.

'Onze filosofie is het zo toegankelijk mogelijk maken van professioneel geschreven compacte boeken over iemands eigen leven of iemand heel dichtbij', vertelt oprichter Rutger Bruining van Story Terrace. 'Het introduceren van een groepscadeau maakt het weer toegankelijker. En we maken van het geven van een biografie op deze manier een sociale activiteit.'

Storystarter – dat vorige week is aangekondigd – bestaat op dit moment alleen nog in bèta-versie. Wel zijn al een aantal klanten van StoryTerrace, dat ook actief is in Engeland, al een project opgestart. 'Ook hebben we nog niet de moeite genomen de site in het Nederlands te vertalen. Wie nu begint, komt op het Engelstalig platform. Maar ook dat gaan we snel in orde maken', zegt Bruining.

Met Story Terrace, dat precies een jaar geleden voor het eerst de publiciteit zocht, gaat het ondertussen goed. Bruining: 'Tot maart was het hard werken voor een klein aantal klanten, maar zeker sinds dat moment groeien we steady. We krijgen nu meerdere aanvragen per dag en verkopen drie, vier boeken per week. We hebben steeds zo'n veertig, vijftig projecten tegelijk lopen.'

Story Terrace viel recent op door aankondigingen in NRC Handelsblad. Wie via de krant een levensverhaal kocht, kon 10 procent korting krijgen. 'Dat was onze voornaamste samenwerking. Daarnaast maken we persoonlijke verhalen over managers voor Management Team, dat anders alleen over de carrière van managers schrijft. En binnenkort gaan we ook verhalen schrijven voor het Veteraneninstituut.'

Ook bracht het in september in samenwerking met De Kring Een bijzondere vriendschap uit, over de vriendschap tussen acteur Waldemar Torenstra en de voormalige Zuid-Soedanesekindsoldaat Kon Kelei. 'Dat heeft naar tevredenheid gelopen', blikt Bruining terug. 'Ik verwacht dat het boek het met Kerst en Sinterklaas ook goed zal doen, omdat een deel van de opbrengsten naar de school van Kon in Zuid-Soedan gaat.'

Zie ook:

- Story Terrace geeft boek uit met De Kring

- Je levensverhaal in een boek is een geschenk voor het leven