Uitsluitend vrouwelijke auteurs genomineerd voor Finlandia Prize

Voor de Finlandia-prijs, die op 1 december wordt uitgereikt, zijn uitsluitend vrouwelijke auteurs genomineerd. Dat moet een unicum zijn. Het model van de Britse Bookerprize – een shortlist en dan een winnaar voor beste literair boek van het jaar – is sinds 1969 naar de hele wereld geëxporteerd, maar het lijkt me sterk dat er ergens in de wereld ooit een shortlist van uitsluitend vrouwelijke auteurs is geweest. En dan staat internationaal de bekendste Finse auteur Sofi Oksanen, ook een vrouw, niet eens bij de beste zes. Wel Laila Hirvisaari, Rosa Liksom, Kristina Carlson, Eeva-Kaarina Aronen, Laura Gustafsson en Jenni Linturi. Voor zover ik na kon gaan is van geen van deze auteurs werk in Nederlandse vertaling beschikbaar.

Vorig jaar op 6 oktober schreef ik voor Knack een bericht vol statistische informatie over de situatie in het Nederlandse taalgebied. Op de Toplijst van de AKO Literatuurprijs ontbrak toen ieder spoor van een vrouw. Maar uniek was dat niet – het was al de zesde keer sinds de start van de prijs. Ook het feit dat de jury met een voorzitter (Femke Halsema) een lijst zonder vrouwen presenteerde was al twee keer eerder voorgekomen. De vrouwonvriendelijkste prijs bleek de Gouden Uil te zijn: zes keer in zestien jaar haalde geen enkele schrijfster de laatste selectie. Wel moet gezegd dat de shortlist van de Gouden Uil slechts vijf boeken telt, en geen zes zoals de AKO en de Libris. Andersom is het bij alle prijzen bij elkaar maar vijf keer voorgekomen dat de helft vrouw was en nog nooit dat de meerderheid vrouw was.

Na de uitreiking van de Libris- en AKO-prijs dit jaar is er niet echt verandering in de situatie gekomen (De Gouden Uil werd dit jaar niet uitgereikt). Bij de Libris was één vrouw genomineerd, bij de AKO twee. Met Marente de Moor won toen wel een vrouw. Zij was de vijfde vrouwelijke winnaar in vijfentwintig jaar. Procentueel is de AKO-prijs daarmee het vaakst door vrouwen gewonnen.

Samenwerkingsverband zelfstandige boekhandels Colibro stopt

Een primeur. Het samenwerkingsverband van 29 zelfstandige boekhandels Colibro stopt na dertien jaar. De boekhandels zelf blijven bestaan. Ze zoeken andere manieren om samen te werken.

Colibro was het meest zichtbaar door de gezamenlijke marketing en stand op de Boekenbeurs. Maar het aantal aangesloten zelfstandige en kinderboekhandels was te laag om dat rendabel vol te houden. Colibro maakt sinds 2007, toen drie leden kort na elkaar failliet gingen, verlies. Dat verlies is opgelopen tot gecumuleerd 70.000 euro. ‘Dan kom je op het punt dat het geen zin meer heeft om door te gaan’, zegt directeur Luc Vander Velpen.

Het bestuur van de coöperatieve vennootschap nam de beslissing al deze zomer, maar ging sindsdien door om de zaken juridisch en statutair correct af te handelen. ‘We hebben wel een streefdatum waarop alles achter de rug moet zijn, maar die hou ik nog even voor me,’ zegt Vander Velpen. ‘Daarna verdwijnt de naam Colibro voorgoed als samenwerkingsverband.’

De nekslag voor het samenwerkingsverband Colibro was het faillissement van boekhandel Forum in Mechelen begin dit jaar. Vander Velpen: ‘Ook ging dit jaar Passaporta (Brussel) en Walry (Gent) weg, en sloot Woeste Willem (Aalst) zijn deuren. Daarvoor in de plaats kwamen wel Station Berlaar (Berlaar) en kOEK & bOEK(Erebodegem), maar dat zijn starters – die hebben nog weinig inkoopkracht. Theoria (Kortrijk) zoekt een overnemer, maar wie krijg je dan terug voor de huidige eigenaar? Zo verzwakte de globale inkoopkracht drastisch.’

De overgebleven aangesloten boekhandels zelf bleven redelijke tot goede resultaten boeken . ‘Bij de grote uitgeefconcerns is de totale omzet van de Colibro-winkels tussen 2006 en 2010 met 32 procent gestegen, al verschilde dat per boekhandel.’ Ook bij alle andere uitgeverijen is de omzet volgens Vander Velpen gegroeid. ‘En we hadden vorig jaar 20.000 actieproducten in de winkel die voor veel traffic zorgden.’

Het lidgeld van 29 boekhandels, dat sinds de oprichting in 1998 nooit is verhoogd, was echter simpelweg te laag om het bureau, de site en de marketingacties te blijven onderhouden. Initiatieven om dat te keren, mochten niet baten. Colibro startte in 2007 Books2 om de vaste kosten over meer partijen te spreiden. Ook is gesproken met vertrekkende leden over terugkeer. Zo deden Het Paard van Troje (Gent) en De Groene Waterman (Antwerpen) onlangs mee met een actie in samenwerking met De Standaard.

‘Maar ieder samenwerkingsverband moest zichzelf bedruipen en daarvoor bleef Colibro met te weinig’, zegt Vander Velpen. ‘Er zijn niet veel kandidaatleden over om weer te kunnen groeien. Daarbij was het lidmaatschap beperkt tot een of twee boekhandels per stad. De vertrekkers kwamen niet terug op hun beslissing, die wilden niet weer iets van hun persoonlijke vrijheid opgeven. Nieuwe boekhandelaren zijn af en toe wel gestart, maar vaak bleken dat achteraf hobbyisten. Op een uitzondering als Passaporta en De Zondvloed (Mechelen) na is dat nooit een succes.’

Ook al verdwijnt binnenkort de naam Colibro, het bedrijf erachter blijft wel bestaan. De aangesloten boekhandels willen proberen om op een andere manier samen te werken – en daar het liefst al binnen een paar weken of maanden mee willen beginnen. Vander Velpen: ‘Never spoil a good crisis, zei Hillary Clinton. Een crisis is ook een reflectiemoment, waarop je kunt analyseren wat goed ging, wat niet en wat je nog kunt behouden – in welke vorm dan ook. Samenwerking is voor zelfstandige boekhandels hoe dan ook noodzakelijk. Het is dus best mogelijk dat we volgend jaar weer een nieuwe vorm van synergie hebben gevonden en bijvoorbeeld nog steeds een gezamenlijke stand op de Boekenbeurs hebben.’

Vander Velpen wil ook positief terugkijken op de afgelopen dertien jaar. ‘Wij zijn begonnen toen de boekhandels door de angst voor e-commerce waren geparalyseerd als konijnen voor een groot licht. Dankzij onze samenwerking hebben we de neergang van de zelfstandige boekhandel sinds de jaren tachtig tot stilstand kunnen brengen en zelfs kunnen ombuigen. Daar ben ik trots op. De automatisering bleek zelfs een weldaad voor de boekhandel te zijn omdat het veel kosten verlaagde.’

Zoals Colibro is opgericht op een scharnierpunt in de ontwikkeling van de boekhandel, zo vindt het einde van Colibro ook plaats op een scharnierpunt. De reden: de opkomst van het digitaal lezen. ‘Nu stelt dat nog niets voor in Vlaanderen. Dat heeft dus niets te maken met het besluit om te stoppen. Maar het heeft er wel voor gezorgd dat iedereen nadenkt over de richting waarin het boekenvak evolueert en welke toegevoegde waarde de boekhandel nog kan bieden.’

(Gepubliceerd in Knack en Boekblad, 15 november 2011. Daarna snel overgenomen door de Vlaamse pers.)

Het kookboek moet veranderen om te overleven in digitale tijden (Knack)

Veranderen of verdwijnen. Het kookboek mag dan populairder zijn dan ooit, het genre staat voor ingrijpende veranderingen. Oorzaak: de digitalisering.

Al jaren groeit de belangstelling voor kookboeken in Nederland en Vlaanderen. Omdat het publiek kritisch is gaan nadenken over eten. Omdat kookboeken in dertig jaar zijn veranderd van eenvoudige receptenboeken tot schitterende kunstboeken. En omdat de televisie – vooral in Vlaanderen – van de kok een beroemdheid heeft gemaakt. Op de afgelopen boekenbeurs was zelfs een op de vier verkochte boeken een kookboek. Maar hoe lang houdt het succes van kookboeken aan?

De Vlaamse foodfotograaf en culinaire uitgever Tony Le Duc was gisteren op een symposium over de toekomst van het kookboek in Amsterdam somber: ‘Binnen drie jaar zijn alle boekjes van tien, vijftien euro – het grootste deel van de markt – verdwenen. Ze zijn ingehaald door apps. Nu al zie je de markt voor apps in Amerika exponentieel groeien.’ En anders zoekt het publiek recepten wel op internet. Google heeft in Amerika al Recipe View gelanceerd om de vindbaarheid van gerechten te vergroten.

Wat kunnen uitgevers daaraan doen? Le Duc zelf wil zich specialiseren in drie soorten kookboeken die volgens hem ook in de toekomst in papieren vorm zullen blijven voortbestaan. Ten eerste: basiskookboeken, die technieken en basisrecepten uitleggen. Ten tweede: tijdsdocumenten, waarin een chef en zijn recepten, invloeden en filosofie centraal staat. ‘Boeken van Pierre Wynants zijn daarom cultuurgeschiedenis geworden.’ En ten derde: mooi vormgegeven boeken, waarmee je als een kunstboek kunt pronken.

In het verlengde daarvan geloofde kookboekenschrijfster Annette van Ruitenberg in de toekomst voor ‘culicoaches’. Van beroemde chefs die je laten ervaren hoe zij kerst vieren of je in gelegenheid stellen voor een schappelijke prijs de sfeer van hun toprestaurants na te voelen, tot kookboekenschrijvers in kranten en tijdschriften met een eigen, unieke invalshoek – allemaal kunnen zij een publiek aan zich blijven binden. Gebruik van social media is daarbij onontbeerlijk om hun lezers vast te houden.

Andere uitgevers daarentegen vinden dat je het beste de digitalisering kunt omarmen. De twee eigenaren van de culinaire uitgeverij Snor kondigden gisteren een app aan waarmee je alle recepten van alle kookboeken kunt vinden en à la iTunes per gerecht kunt afrekenen. Dat betekent voor de consument: gegarandeerde kwaliteit, makkelijk zoeken en eenmaal gevonden en betaald, kun je de gerechten in je persoonlijke ‘playlist’ zetten. Snor heeft subsidie gekregen om het platform uit te bouwen.

Om de daad bij het woord te voegen had de organisatie van het symposium ook zelf een gratis app voor de iPad gemaakt. Zij kenden een peulvruchtenlevarancier die ‘iets’ met een app wilde. Daarop verzamelden ze gerechten met peulvruchten uit alle boeken die de afgelopen jaren waren genomineerd voor de titel Kookboek van het jaar. Per gerecht staat informatie over de kok of de auteur en een link waarmee je diens boek direct kunt bestellen. Voor wie zelf wil kijken: zoek op ‘De lekkerste bonengerechten app’.

Het symposium over de toekomst van het kookboek was ook georganiseerd in het kader van de uitreiking van de Nederlandse prijzen voor kookboek van het jaar 2011. De hoofdprijs in de categorie oorspronkelijk Nederlandstalig ging naar het in eigen beheer uitgegeven ‘Kookkaravaan’ van Yassine Nassir, Annelies Dollekamp en Marcel van Silfhout, over de Marokkaanse keuken. In de categorie ‘het beste initiatief’ won een in Vlaanderen uitgegeven titel: ‘Autisme en koken’ van Karen den Dekker, uitgegeven door Garant.

(Gepubliceerd in Knack, 15 november 2011)

Debuutroman van F. Springer verschijnt – in bewerkte vorm – alsnog (Knack)

Vijftig jaar nadat F. Springer zijn debuutroman had teruggetrokken, verschijnt Met stille trom in januari 2012 alsnog. De auteur had spijt gekregen van zijn beslissing.

Uitgeverij Querido had Met stille trom van F. Springer al in 1963 aangekondigd. De roman beschrijft de laatste stuiptrekkingen van het Nederlandse koloniale bewind in Nieuw-Guinea. Maar de auteur, die een jaar eerder was gedebuteerd met de verhalenbundel Berichten uit Hollandia, trok het boek op het laatste moment terug. Hij miste het drama van de inheemse bevolking in het 224 pagina’s tellende Met stille trom.

Op late leeftijd betreurde de vorige week onverwachts overleden auteur zijn beslissing. Nederland had Nieuw-Guinea, waar Springer zelf van 1958 tot 1962 als bestuursambtenaar werkte, net overgedragen aan Indonesië. ‘Ik had juist tóén de kans moeten grijpen om het publiek te laten weten hoe wij verbeten onze plicht tegenover de aan ons toevertrouwde Papoea’s bleven doen,’ zegt hij in de aanbiedingsbrochure van de uitgeverij.

Hoofdpersoon van de roman is de Nederlandse bestuursambtenaar Dekker die – vers ingevlogen en slecht voorbereid – de botsing meemaakt tussen de Nederlanders die de inheemse stammen op Nieuw-Guinea vernieuwing wilde brengen, en de Britse antropoloog Cabell, die juist één met de oorspronkelijke bewoners wilde worden. Tot het vertrek van de Nederlanders ‘met stille trom’ hier een einde aan maakt.

Springer heeft tot aan zijn dood gewerkt aan een bewerking van Met stille trom. Zijn redacteur Patricia de Groot van Querido weet nog niet hoe ingrijpend die is. ‘Ik heb alleen de versie uit 1963 gelezen. Hij was nog bezig met de bewerking, hij was tot aan de laatste twee hoofdstukken gekomen. Ik weet niet of het om kleine correcties gaat of grote ingrepen.’

Anders dan Met stille trom publiceerde Springer in de jaren zestig wel andere boeken over Nieuw-Guinea. Behalve zijn debuut zijn dat de novelle Schimmen rond de Parula en de roman De gladde paal van de macht. Daarna situeerde hij zijn werk in de andere landen waar hij als diplomaat werkte. Tot zijn laatste roman Quadriga (2010), dat het einde van zijn laatste standplaats Oost-Duitsland beschrijft.

Tegelijk met Springers debuutroman in januari 2012 publiceert de uitgeverij Vindplaatsen. De Indische jaren van F. Springer van Liesbeth Dolk. In deze biografische studie beschrijft de neerlandica de jeugd van Springer: van zijn geboorte in 1932 in Batavia, de hoofdstad van het toenmalige Nederlands-Indië, zijn jaren in de Japanse kampen, tot zijn repatriëring in 1946.

(Gepubliceerd in Knack, 14 november 2011)

Wanda Reisel - 'Nacht over Westwoud'

Nacht over Westwoud van Wanda Reisel is niet het beste boek van dit najaar. De flaptekst deed al vrezen voor een te eenvoudige moraal: waarnemend huisarts van Joodse afkomst belandt in een dorp dat zich druk maakt om de jaarlijkse invasie van moslims die voor het Offerfeest vlees kopen bij een schapenfokker. Inderdaad functioneert het leed van de Holocaust als parallel voor het leed dat de goedwillende, dus de meeste moslims wordt aangedaan. Sterker: de Koerd in het dorp, een leerling-veearts, is niet eens moslim, dat denken de dorpsbewoners alleen maar. Ze doen geen moeite hem te leren kennen, ze concluderen op basis van vooroordelen. En als die Koerd wordt beschuldigd van verkrachting, blijkt hij het uiteraard niet te hebben gedaan. Het was de brave gereformeerde leraar wiens familie al eeuwen in Westwoud woonde.

Reisel zet wel goed in. Misschien te klassiek, maar wel goed. In de openingsscène komt dokter Levi Levi op weg naar Westwoud in botsing met een eend, die overlijdt – de vreemde eend in de bijt, nietwaar. Even later, in het lege, donkere huis van de huisarts schrikt hij van de felle ogen van de kat. Onheil tekent zich af. Daarna zet Reisel vakkundig de stukken van haar schaakspel uit. De weldenkenden, per definitie medestanders van Levi. Zijn toekomstige tegenstanders. Mooi verweeft ze ook het vreemdelingendebat met de veranderingen van de dorpscultuur, dat de import uit de stad met zijn romantische waanbeelden van het plattelandsleven steeds meer naar zijn hand zet, en de nieuwe kijk op dieren, waardoor eerbiedwaardige agrariërs geleidelijk aan het imago van dierenbeulen hebben gekregen.

Maar dan het slot. Dat kun je alleen karakteriseren als potsierlijk. De sfeer in het dorp slaat wel heel snel om – en vooral: heel erg radicaal. Terwijl je aandacht wordt opgeëist door de brief over zijn vaders verleden die Levi’s moeder hem na haar dood bij testament heeft gestuurd en die hij al die tijd had dichtgelaten, hangen de dorpelingen bloedende varkens in de deuropening, werpen ze barricades op en vallen ze met oude jachtgeweren woningen binnen. Ongetwijfeld is het laagje beschaving van de mens heel dun, maar bladdert het zo snel af? Reisel richt haar aandacht aan het einde op het vaderconflict van Levi, maar had zich beter kunnen concentreren op het geloofwaardig maken van deze grove ontsporing. Misschien was Nacht over Westwoud dan wel een fraaie verbeelding van de sluipend opgerukte superioriteitsgevoelens van de blanke meerderheid, gebaseerd op vooroordelen en onwetendheid.

Wanda Reisel, Nacht over Westwoud, uitgeverij Contact, 2011

Erwin Mortier - 'Gestameld liedboek' (BOEK)

Gestameld liedboek gaat in de eerste plaats over Mortier zelf. Hoe het leed van zijn verwekkers ook zijn leven dreigt te overspoelen. Alleen het schrijven van deze fragmenten over zijn moeders ziekte bood redding.

Ik ben er al een kwartier kapot van

Erwin Mortier moest Gestameld liedboek schrijven voor hij aan iets anders kon beginnen. De ziekte van Alzheimer die zijn moeder langzaam had gereduceerd tot een afhankelijke kasplant die niet meer met haar omgeving kon communiceren, maakte zijn zintuiglijkheid doffer, vertelde Mortier bij verschijnen in interviews. Hij had notities gemaakt sinds de ziekte op haar 57e werd geconstateerd. Voor ooit, misschien. Maar de wanhoop van de situatie drong zich zo op dat hij dat boek nu moest schrijven om een depressie af te wenden.

Het is een misverstand te denken dat de nieuwe Mortier een ‘ouderboek’ is zoals Sprakeloos van Tom Lanoye of, veel minder bekend, Liefdeknopen van Anton Brand. Boeken die voor alles een monument willen zijn voor de verwekker van de schrijver. Gestameld liedboek gaat in de eerste plaats over Mortier zelf. Het contact met zijn moeder dat hij verliest: ‘Ik hoor de muziek van haar ziel niet meer.’ De angst voor de dood – van hemzelf of van andere dierbaren – die haar ziekte aanzwengelt. Of zijn verlangen naar een vrolijk dementerende moeder: ‘Van die goedlachse, immer opgewekte dames die nog altijd naar de kapper gaan, zij het dan om drie uur ‘s ochtends.’

Een beeld van de ziektegeschiedenis rijst natuurlijk wel op uit de aaneenschakeling van fragmenten en brokstukken. Vanaf het begin, in de reconstructie van Mortier, toen tot haar eigen schaamte het woord ‘boek’ haar niet meer te binnen willen schieten. Tot haar taal snel uiteenvalt tot een ‘woordmoes’ die eruit komt als de eerste hapjes pap van een jonge baby, en alleen in haar ogen nog iets te zien is van het hopeloze gevecht dat ze voert. Uiteindelijk wordt ze als ‘een meisje met een zak vol knikkers die openscheurt’, volledig weerloos tegen haar emoties kijkt ze ‘verschrikt naar het gestuiter over de vloer.’

Maar hoe Mortiers moeder was in haar goede dagen, blijft een raadsel. Daarvoor geeft de schrijver te weinig details weg. Ze wenkte haar vijf kinderen op drukke feesten met een wijsvinger of knipoog. Ze is eens gevallen in Gent terwijl ze Mortiers broer op haar arm droeg. Ze ging nooit mee de doden groeten. Veel meer kom je niet te weten. ‘Ik wilde dat ik aan je kon denken zoals je was, maar het lukt me niet’, schrijft Mortier ook.

Daarbij krijgt Mortiers vader bijna even veel aandacht. Gelaten ondergaat hij de karakterverandering van zijn vrouw in het begin. Gesteund door zijn kinderen probeert hij daarna zo lang mogelijk voor haar te blijven zorgen. Om het schuldgevoel af te wenden dat hij naar een verzorgingstehuis stuurt of hoop dat het niet nodig is, houdt hij vol tot voorbij de grens van realiteitszin. Als hij zijn zoon opbelt om te vertellen dat ze is gestruikeld toen hij aan het stofzuigen was, belt Mortier hem een kwartier later vertwijfeld op: ‘Hoe hou je het uit, ik ben er al een kwartier kapot van.’

Het succes van Gestameld liedboek – drie drukken binnen een maand – is goed te begrijpen. Het drijft op herkenning. Steeds meer mensen krijgen de ziekte van Alzheimer, honderdduizenden hebben inmiddels een ouder die eraan lijdt. Minstens zo belangrijk is Mortiers stijl. Hij koos niet voor het uiterst verfijnde proza als in het bekroonde Godenslaap, waarin hij bijzin op bijzin stapelde en de ene metafoor aan de andere reeg. Mortier lijkt nu vooral hebben geprobeerd om zo precies mogelijk te formuleren wat hij wil zeggen. Dat je denkt: fraai én treffend geformuleerd.

Mooi zijn de ingehouden klachten tegen de ouderenzorg – ook een zorg overigens waaraan steeds meer mensen in Nederland belang hechten. Op de afdeling geriatrie ziet hij ‘akkers en akkers vol vergrijsde koppen, doorbuigend, half depressief (eenzaam waarschijnlijk), of angstig (ook eenzaam, wellicht), en volgepropt met pillen wegens gebrek aan mensheid in de buurt. Ik geloof dat ik me nog liever opknoop, als het ooit zover komt’. Als zijn moeder er een dag verblijft, vinden ze haar huilend, onderuitgezakt bij het raam terug. ‘We helpen haar overeind, in de huid van haar onderkaak staat bloedrood de rand van het tafeltje afgetekend.’

Het zijn zulke feitelijke, koel registrerende zinnen die Gestameld liedboek bij vlagen zo indrukwekkend maakt. De pijn die ze uitstralen, blijft je nog lang bij.

Mortier, Erwin - Gestameld liedboek (192 p.) - De Bezige Bij, € 17,90, ISBN 978 90 234 6409 9

Het is volbracht, twee weken Boekenbeurs (Boekblad)

Vrijdag 11 november sloot de 75e Boekenbeurs in Antwerpen. Ik heb de beurs voor Boekblad verslagen. Ik schreef voor het vakblad dit, dit en dit. Daarnaast heb ik onderstaande berichten gemaakt. Deze zijn op de site van Boekblad alleen voor abonnees in zijn geheel te lezen. Maar verschillende berichten zijn ook door andere sites – ongevraagd – overgenomen en dus daar te lezen. Voor wie het interesseert link ik naar de berichten elders.

Geert Joris (Boek.be): ‘Het vak zelf moet in actie komen’ (31/10, zie hier)

‘Vlaanderen moet in 2015 gastland van de Buchmesse zijn’ (1/11)

Nieuwe site Bezige Bij Antwerpen bekroont succesvol debuutjaar (2/11, zie hier)

Vlaamse boekhandels in de verkoop vinden gemakkelijk overname-kandidaten (3/11, zie hier)

Boekenbeurs Antwerpen trekt meer bezoekers dan verwacht (4/11)

Driesterrenkok Sergio Herman wordt uitgever bij Minestrone (7/11, zie hier)

E-paviljoen op Boekenbeurs verkoopt vijf à tien e-readers per dag (7/11, zie hier)

Boek.be lanceert bedrijfseconomische tool voor boekhandels (8/11)

Vlaamse uitgevers blikken tevreden terug op ontmoeting met productiehuizen (9/11)

Aspe, Meus, Stilton én Kluun verkooptoppers op Boekenbeurs (10/11)

Nieuwe standhouders tevreden over Boekenbeurs (10/11)

Bezoekcijfers Boekenbeurs blijven fors achter bij verwachtingen (11/11)

Na afloop heb ik nog dit bericht gemaakt:

Ook internetboekverkopers profiteren van impuls Boekenbeurs (14/11, zie hier)

Verleden in boeken. Mijn geschiedenis in twee uitgaven

Als ik het niet opbiecht, zal niemand het ooit weten. Anders gezegd: als je in of rond het boekenvak hangt, kom je weleens – onopgemerkt door de buitenwereld – in een boek terecht. Ooit heb ik een ghostwriter van een ex-fotomodel een persoonlijk verhaal verteld dat ze later versluierd in het boek van haar opdrachtgeefster heeft opgeschreven. Verder hou ik in het midden wat. Nee, ik geef niet nog meer hints.

En nu verscheen onlangs Verleden in verf. De Nederlandse geschiedenis in veertig schilderijen van Pieter Steinz en Hans den Hartog Jager. De uitgeverij had een oud paspoort nodig om te laten zien hoe daarin de inval van de Noormannen in Dorestad wordt verbeeld. Dat werd de mijne. Wie wat bewaart, heeft soms wat uit te lenen.

De pagina uit mijn oude paspoort is terug te vinden op pagina 36 van Verleden in verf. Daarop verraadt een stempel dat ik op 26 januari 2002 in New York City toestemming kreeg om de Verenigde Staten te betreden. Dat was in een week voor het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima. Het leek me toen wel prettig om de tot krankzinnige temperaturen oplopende oranjekoorts te ontlopen. Een dag na de huwelijksvoltrekking kwam ik weer thuis.

Maar dit geheel terzijde.

Marente de Moor dendert top tien binnen, maar Buwalda lijkt de AKO-winnaar (Knack)

De Nederlandse maagd van Marente de Moor, winnaar de AKO Literatuurprijs 2011, komt op 7 binnen in de Nederlandse top 60. Toch verliest het boek in de verkoop van de gedoodverfde favoriet Peter Buwalda.

Met deze notering op de bestsellerlijst doet Marente de Moor het helemaal niet slecht voor een met de AKO-prijs bekroond boek. Congo van David Van Reybrouck (winnaar 2010) schoot door van 44 naar 2, maar Godenslaap van Erwin Mortier (winnaar 2009) kwam binnen op nummer elf en zakte daarna alleen maar. Zelfs Het Schervengericht van een bekend en geliefd auteur als A.F.Th. van der Heijden (winnaar 2007) kwam slechts binnen op nummer 13 en steeg daarna niet meer.

Uitgeverij Querido doet er alles aan om De Moor te ondersteunen. In de nacht na de uitreiking legde het de eerste herdruk van de paperback op. Met nog eens drie herdrukken van de paperback en één van de gebonden zijn er in totaal 26.000 exemplaren voor de markt beschikbaar gekomen. Ook de promotiemachine is aangeslagen: advertenties, een aanstaande boekhandelstournee van de auteur en direct geboekte optredens op festivals, beurzen en het jubileum van een schermvereniging. Importeur WPG België doet nog haar best om De Moor deze week naar de Boekenbeurs in Antwerpen te halen.

En toch lijkt niet De Moor, maar de vooraf door critici getipte winnaar Peter Buwalda de triomfator van de AKO Literatuurprijs. Hij ging door met zijn eigen boekhandelstournee, draafde op in het tv-programma De Wereld Draait Door om te vertellen over het niet winnen van de prijs en Bonita Avenue verdrong vorige week de Steve Jobs-biografie van de eerste plaats van de Nederlandse top 60.

‘De dag na de uitreiking verwachtte ik een stroom belangstelling voor De Moor’, zegt boekverkoper Ivan Borghstijn van Nawijn & Polak in Apeldoorn, ‘maar iedereen kwam voor het boek van Peter Buwalda. Ik had misschien twee mensen die naar De Nederlandse maagd vroegen, waarvan ik er nog maar een paar op voorraad had, terwijl ik er tig verkocht van Buwalda. Heel frappant, dat heb ik nog nooit meegemaakt.’ Ook Daan van der Valk van boekhandel H. de Vries in Haarlem verkocht de dag na de uitreiking als eerste boek Bonita Avenue.

Negatief of teleurgesteld in de winnaar van de AKO Literatuurprijs zijn de boekverkopers echter niet. Nawijn & Polak kreeg in de loop van de week twintig exemplaren binnen. Borghstijn twijfelt niet dat hij die nog voor Sinterklaas kwijt is. H. de Vries verkocht in de eerste week zo’n 25 stuks van De Nederlandse maagd. ‘Heel weinig klanten kenden het boek, maar ze zijn wel nieuwsgierig geworden’, aldus Van der Valk.

Of het prijswinnende boek ook in Vlaanderen potten breekt, zal begin volgende week blijken. Dan geeft Boek.be de top 100 prijs van de verkoop in de eerste week na de uitreiking. Mogelijk zal het boek niet hoog binnenkomen: Standaard Boekhandel rapporteert dat het de bestellingen door het herdrukken nog niet binnen had. Bij De Zondvloed in Mechelen was het ene exemplaar op voorraad dinsdagochtend direct weg. Maar van de vier stuks die eigenaar Johan Vandenbroucke twee dagen later kreeg, had hij er na het weekend nog de helft liggen. Buwalda loopt ook bij hem beter.

Op de Boekenbeurs is de belangstelling wel naar tevredenheid. De stapel van zo’n dertig boeken groot is ‘al meerdere keren aangevuld’, aldus Michèle Meermans van WPG België. Dat is ‘ongeveer een tienvoud van hetgeen je normaal voor dergelijke, dat is: hier onbekende, Nederlandse auteur zou mogen verwachten. Ook de boekhandel verwacht een goede naverkoop.’

(Gepubliceerd in Knack, 10 nov 2011)

AKO Literatuurprijs 2011: Marente de Moor op 7

Op zeven! Of moet ik schrijven: 'Op zeven...'? De Nederlandse maagd van Marente de Moor, winnaar van de AKO Literatuurprijs 2011, is hoog binnengekomen in de Bestseller 60. Maar betekent de zevende plaats van de bestsellerlijst in de eerste week na de uitreiking voor een AKO-prijswinnaar dat het boek extra goed verkocht is – of juist teleurstellend weinig? Hierbij een historisch overzicht sinds het begin van de Bestseller 60:

2003 Biografie Multatuli van Dik van der Meulen kwam nieuw binnen op 57 en bleef slechts één week in de Bestseller 60. Voor de sponsor was dit de slechtst verkopende winnaar in 25 jaar AKO Literatuurprijs.

2004 De asielzoeker van Arnon Grunberg* kwam nieuw binnen op 29, steeg daarna door naar 13 en 11 en bleef aaneengesloten in de Bestseller 60 tot en met week 2 van het volgende jaar.

2005 Knielen op bed violen van Jan Siebelink* schoot door naar 8 en de week daarna naar 1. Het boek bleef meer dan een jaar aangesloten, tot en met week 2 van 2007, in de Bestseller 60. Dit is dan ook de bestverkopende winnaar ooit voor sponsor AKO.

2006 De bekoring van Hans Münstermann kwam nieuw binnen op 31, steeg daarna door naar 5 en bleef tot en met week 9 van het volgende jaar in de Bestseller 60. Uitgeverij Nieuw Amsterdam adverteerde zoveel voor dit boek dat in het vak werd gezegd dat alle meerverkoop door de prijs daaraan op is gegaan.

2007 Het Schervengericht van A.F.Th. van der Heijden* kwam binnen op 13 en bleef daarna tot en met week 2 van het volgende jaar in de Bestseller 60 staan.

2008 Over de liefde van Doeschka Meijsing* kwam binnen op 5, steeg een week later door naar 4 en bleef tot en met week 9 van het volgende jaar aaneengesloten in de Bestseller 60. Dit boek is ook de eerste van drie achtereenvolgende winnaars die het erop zo goed bleken te hebben verkocht dat het werd genomineerd voor de NS Publieksprijs.

2009 Godenslaap van Erwin Mortier* kwam binnen op 11 en bleef tot en met week 8 van het volgende jaar aaneengesloten in de Bestseller 60.

2010 Congo van David Van Reybrouck* was door het winnen van de Libris Geschiedenisprijs twee weken eerder al binnengekomen in de Bestseller 60 en steeg door de AKO-literatuurprijs door van 44 naar 2. Het boek bleef tot en met week 18 van het volgende jaar in de Bestseller 60.

2011 De Nederlandse maagd van Marente de Moor komt nu dus nieuw binnen op 7.

De met * gemarkeerde titels stonden al voor het winnen van de prijs ooit in de Bestseller 60